Shloka 6
जनक–सुलभा संवादः
Janaka–Sulabhā Dialogue on Mokṣa and Non-attachment
अव्यक्तबोधनाच्चापि बुध्यमानं वदन्त्युत । पज्चविंशं महात्मानं न चासावपि बुध्यते
avyaktabodhanāc cāpi budhyamānaṃ vadanty uta | pañcaviṃśaṃ mahātmānaṃ na cāsāv api budhyate ||
វសិષ્ઠៈបានមានពាក្យថា៖ ព្រោះវាអាចយល់ឃើញអវ្យក្ត (ប្រក្រឹតិ) បាន ដូច្នេះគេហៅតត្តវៈទី២៥ ដ៏មហានុភាព គឺជីវៈថា “បុធ្យមាន” — អ្នកកំពុងដឹង/កំពុងភ្ញាក់។ ប៉ុន្តែ សូម្បីតែវាក៏មិនអាចដឹងតត្តវៈទី២៦ គឺព្រះអាត្មាដ៏ខ្ពស់បំផុត ដែលស្អាតបរិសុទ្ធ អនន្ត និរន្តរ៍ ប្រាជ្ញា មិនអាចវាស់បាន និងបុរាណសនាតន នោះបានឡើយ។ តែព្រះអាត្មាសនាតនដ៏ខ្ពស់បំផុតនោះវិញ ទ្រង់ដឹងច្បាស់ទាំងតត្តវៈទី២៥ (ជីវៈ) និងតត្តវៈទី២៤ (ប្រក្រឹតិ)។
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse distinguishes levels of knowing: the individual self (the 25th principle) can cognize the Unmanifest nature (prakṛti) and is therefore termed ‘knowing/awakening,’ yet it does not, by its own limited standpoint, fully know the Supreme Self (the 26th principle). The Supreme Self, however, comprehends both the individual self and prakṛti—implying a hierarchy where ultimate knowledge belongs to the transcendent Paramātman.
In Śānti Parva’s philosophical instruction, Vasiṣṭha is explaining a tattva-based framework (Sāṃkhya-like enumeration) to clarify the relation between prakṛti (the unmanifest source of phenomena), the jīva/puruṣa (individual self), and the Paramātman (supreme reality). The point is to guide the listener from partial metaphysical insight toward recognition of the highest principle.