Shloka 23
अव्यक्त–पुरुष–विवेकः (Discrimination of Avyakta/Prakṛti and Puruṣa) — Yājñavalkya’s Anvīkṣikī to Viśvāvasu
बुद्धिद्रव्येण दृश्येत मनोदीपेन लोककृत् महतस्तमसस्तात पारे तिष्ठन्नतामस:
buddhi-dravyeṇa dṛśyeta mano-dīpena loka-kṛt | mahatas tamasas tāta pāre tiṣṭhann atāmasaḥ ||
វសិષ્ઠបាននិយាយថា៖ អ្នកបង្កើតលោកទាំងឡាយ អាចត្រូវបានឃើញដោយផ្ទាល់ ដោយសារសារធាតុនៃបញ្ញាដ៏ល្អិត ដោយយកចិត្តជាចង្កៀង។ កូនអើយ ព្រះអង្គខ្ពស់បំផុតនោះ ស្ថិតលើសពីភាពងងឹតដ៏ធំ និងគ្មានតមស (ភាពងងឹត/អវិជ្ជា) ទេ; ដូច្នេះ ព្រះឥសីអ្នកដឹងទាំងអស់ ដែលឆ្លងកាត់វេដៈ បានហៅព្រះអង្គថា «អ្នកបំបាត់ភាពងងឹត»។ ព្រះអង្គបរិសុទ្ធ គ្មានអវិជ្ជា គ្មានសញ្ញាសម្គាល់ ឬលក្ខណៈកំណត់ ហើយត្រូវបានគេស្គាល់ថា «អលិង្គ»—គ្មានឧបាធិ។ នេះហើយជាយោគៈរបស់យោគី; តើមានសញ្ញានៃយោគៈអ្វីលើសពីនេះទៀត? អនុវត្តដូច្នេះ យោគីឃើញព្រះអាត្មាខ្ពស់បំផុត ដែលមិនកើត មិនស្លាប់ ជាអ្នកឃើញទាំងអស់។
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
Realization of the Supreme is possible when the intellect becomes subtle and discriminative, and the mind is made a steady ‘lamp’ for contemplation. The Supreme is beyond ignorance (tamas) and without limiting attributes (aliṅga); yoga is defined here as this direct inner realization of the unborn, deathless Seer.
In the Mokṣa-oriented discourse of Śānti Parva, Vasiṣṭha instructs his listener on contemplative knowledge: how the purified mind and refined intellect enable direct perception of the world-creator, described as beyond darkness and attribute-less, which yogins realize through disciplined practice.