Shloka 53
अव्यक्त-गुण-पुरुषविवेकः | Avyakta, Guṇas, and Discrimination of Puruṣa
अतपास्तप आत्मानमगतिग्गतिमात्मन: । अभवो भवमात्मानमभयो भयमात्मन:
atapās tapa ātmānam agatiṁ gatim ātmanaḥ | abhavo bhavam ātmānam abhayo bhayam ātmanaḥ ||
វសិષ્ઠៈបានមានពាក្យថា៖ «ទោះបីមិនធ្វើតបៈ (ការតបស្យា) ក៏វាស្រមៃថាខ្លួនជាតបស្វី។ ទោះមិនទៅមកពិតប្រាកដ ក៏វាគិតថាខ្លួនជាអ្នកធ្វើដំណើរ។ ទោះសេរីពីការក្លាយជាសង្សារ ក៏វាយកខ្លួនថាជាសង្សារី; ទោះគ្មានភ័យ ក៏វាជឿថាខ្លួនភ័យ។ គោលបង្រៀននេះបង្ហាញអំណាចនៃចិត្តក្នុងការច្រឡំអត្តសញ្ញាណអាត្មាន—បញ្ចេញលក្ខណៈដែលមិនមែនរបស់វា—ហើយបង្កើតការចងក្រង និងទុក្ខដោយគំនិតខ្លួនក្លែងក្លាយ»។
वसिष्ठ उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that bondage often arises from misidentification: the mind attributes to the Self qualities it does not possess (austerity/non-austerity, motion/non-motion, worldly becoming/non-becoming, fearlessness/fear). Ethical clarity and liberation begin by seeing through these false self-notions.
Vasiṣṭha is instructing his listener in a reflective, renunciatory discourse typical of the Śānti Parva: he diagnoses the inner error by which a person superimposes contradictory states upon the Self, thereby sustaining confusion and suffering.