Shloka 14
अव्यक्तकालमान-निर्णयः
Measures of Time from the Unmanifest; Creation, Elements, and the Primacy of Mind
वाचो वेगं मनस: क्रोधवेगं विधित्सावेगमुदरोपस्थवेगम् | एतान् वेगान् यो विषहेदुदीर्णा- स्तं मन्येडहं ब्राह्म॒णं वै मुनिं च
vāco vegaṁ manasaḥ krodha-vegaṁ vidhitsā-vegam udaropastha-vegam | etān vegān yo viṣahed udīrṇās taṁ manye ’haṁ brāhmaṇaṁ vai muniṁ ca ||
ហំសៈបាននិយាយថា៖ «អ្នកណាអាចទ្រាំទ្រនិងគ្រប់គ្រងកម្លាំងរលកនៃពាក្យសម្តី កម្លាំងរលកនៃចិត្ត និងកម្លាំងរលកនៃកំហឹង ព្រមទាំងកម្លាំងរលកនៃមហិច្ឆតា កម្លាំងរលកនៃពោះ និងកម្លាំងរលកនៃអង្គបន្តពូជ—អ្នកនោះ ខ្ញុំចាត់ទុកថាជាប្រាហ្មណ៍ពិតប្រាកដ ជាមុនីពិតប្រាកដ។ ការគ្រប់គ្រងបែបនេះជាសញ្ញានៃវិន័យធម៌៖ ការទប់ស្កាត់ដែលការពារខ្លួនឯង និងអ្នកដទៃពីអំពើបាប ហើយរក្សាឲ្យស្របតាមធម៌»។
हंस उवाच
Educational Q&A
True spiritual nobility is measured by restraint: the ability to withstand powerful inner urges—especially speech, mental agitation, anger, ambition, hunger, and sexual impulse. Mastery over these protects dharma and qualifies one as a genuine brāhmaṇa and muni.
In Śānti Parva’s instructional discourse, the Haṁsa speaks as a moral teacher, defining the qualities of a true sage. Rather than birth or status, he emphasizes inner discipline and control over impulses as the criterion for spiritual authority.