Shloka 5
Vidyā–Avidyā and the Twenty-Fifth Principle
Sāṃkhya–Yoga Clarification
रागद्वेषाभिभूतं च नरं द्रव्यवशानुगम् । मोहजाता रतिराम समुपैति नराधिप,नरेश्वर! राग और द्वेषके वशीभूत होकर जब मनुष्य द्रव्यमें आसक्त हो जाता है, तब मोहकी कन्या रति उसके पास आ जाती है
rāgadveṣābhibhūtaṃ ca naraṃ dravyavaśānugam | mohajātā ratir āma samupaiti narādhipa ||
បារាសរៈបានមានព្រះវាចា៖ ឱ ព្រះមហាក្សត្រ! ពេលមនុស្សត្រូវរាគៈ និងទ្វេសៈគ្រប់គ្រង ហើយក្រោមអំណាចទ្រព្យសម្បត្តិ ក្លាយជាអ្នកលង់លះក្នុងការកាន់កាប់ នោះ «រតិ»—កូនស្រីនៃមោហៈ—ក៏ចូលមកជិតគាត់ ចងគាត់ឲ្យជាប់កាន់តែតឹងក្នុងភាពលង់លះ និងការស្វែងរកសុខកាម។
पराशर उवाच
Educational Q&A
Attachment (rāga) and aversion (dveṣa), when joined with fixation on wealth (dravya), generate delusion (moha) and invite pleasure-addiction (rati). The ethical warning is that material obsession weakens discernment and self-mastery, leading to further bondage.
Parāśara is instructing a king, describing an inner moral-psychological sequence: a person dominated by rāga and dveṣa becomes wealth-driven, and then ‘Rati, born of Moha’ approaches—i.e., sensual fascination takes hold as a consequence of delusion.