Shloka 25
मोक्षोपाय-निर्णयः
Determination of the Means to Liberation
वित्रास्यमाना: सुकृतो न कामादधघ्नन्ति दुष्कृतीन् । सुकृतेनैव राजानो भूयिष्ठं शासते प्रजा:
vitrāsyamānāḥ sukṛto na kāmād adhaghnanti duṣkṛtīn | sukṛtenaiva rājāno bhūyiṣṭhaṃ śāsate prajāḥ ||
ហុមតសេនាបាននិយាយថា៖ «នៅពេលធ្វើឲ្យមនុស្សមានការភ័យខ្លាចចំពោះទណ្ឌកម្ម ពួកគេនឹងបែរទៅរកអំពើល្អ; ដូច្នេះ គោលបំណងនៃទណ្ឌកម្មគឺដើម្បីបង្កើតធម៌ដោយការព្រមានឲ្យខ្លាច មិនមែនដើម្បីយកជីវិតទេ។ ព្រះមហាក្សត្រមិនសម្លាប់អ្នកអាក្រក់ដោយសេចក្តីចង់ផ្ទាល់ខ្លួនទេ។ អ្នកគ្រប់គ្រងល្អបំផុតភាគច្រើនគ្រប់គ្រងប្រជារាស្ត្រយូរអង្វែងដោយគុណធម៌ផ្ទាល់—ដោយអំពើល្អ និងអាកប្បកិរិយាសមរម្យ»។
हुमत्सेन उवाच
Educational Q&A
Punishment (daṇḍa) is primarily a tool of deterrence meant to generate fear that turns people toward righteous conduct; it is not meant for cruelty or killing driven by a ruler’s personal desire. Ideal kings rule mainly through their own virtue and good governance rather than frequent violent penalties.
In the Shanti Parva’s discourse on rājadharma, Humatsena explains the ethical rationale behind royal punishment: fear of penalty reforms behavior, so the king’s aim should be moral order and long-term stability, achieved chiefly through good conduct and just administration rather than arbitrary executions.