Shloka 4
तुलाधार-उपदेशः
Tulādhāra’s Instruction to Jājali on Ahiṃsā and Abhaya-dāna
अपां शैत्यं रस: क्लेदो द्रवत्वं स्नेहसौम्यता । जिह्नदा विस्यन्दनं चापि भौमानां श्रपर्णं तथा
apāṃ śaityaṃ rasaḥ kledo dravatvaṃ sneha-saumyatā | jihvadā visyandanaṃ cāpi bhaumānāṃ śrapaṇaṃ tathā ||
ភីṣ្មៈ ពន្យល់អំពីគុណលក្ខណៈដើមកំណើតនៃទឹក៖ វាមានសភាពត្រជាក់ជាធម្មជាតិ; វាផ្ទុករសជាតិ និងសំណើម; វាអាចរលាយ ហូរ និងរាលដាល; វាមានភាពរអិលលាប និងសភាពទន់ភ្លន់; វាអាចបត់បែន ហូរជាវង់វៀច; វាអាចជ្រាបចេញ ឬជ្រាបស្រក់; វាអាចកកជាអូឡេ ឬទឹកកក; ហើយវាធ្វើឲ្យអ្វីៗដែលកើតពីដី ដូចជា អង្ករ និងសណ្ដែក ទន់ និងឆ្អិន។ ក្នុងការបង្រៀនអំពីធម៌ និងធាតុទាំងឡាយនេះ គាត់បង្ហាញថា សារធាតុនីមួយៗត្រូវបានស្គាល់តាមមុខងារលក្ខណៈពិសេសរបស់វា ហើយការយល់ដឹងអំពីធម្មជាតិ ជួយឲ្យមានវិវេក និងការរស់នៅដោយរបៀបរៀបរយ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse defines water by its characteristic functions—coolness, moistening, liquidity, unctuous gentleness, dripping/oozing, and even congealing—showing that right knowledge (viveka) begins with recognizing the intrinsic properties (guṇas) of things. Such discernment supports dharmic order by aligning conduct and understanding with nature’s realities.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira in a reflective, philosophical mode. Here he is enumerating the qualities of the element water as part of a broader exposition on the constituents of the world and how their properties can be known and classified.