Shloka 11
राजधर्मः—राष्ट्ररक्षणं, दण्डनीतिः, हयग्रीवोपाख्यानम्
Royal Duty: Protection, Penal Policy, and the Hayagrīva Exemplum
नाकालतो म्रियते जायते वा नाकालतो व्याहरते च बाल: । नाकालतो यौवनमभ्युपैति नाकालतो रोहति बीजमुप्तम्
na kālato mriyate jāyate vā na kālato vyāharate ca bālaḥ | na kālato yauvanam abhyupaiti na kālato rohati bījam uptam ||
វ្យាសៈបានមានព្រះវាចា៖ គ្មាននរណាម្នាក់ស្លាប់មុនពេលកំណត់ ហើយក៏គ្មាននរណាម្នាក់កើតមុនពេលកំណត់ដែរ; សូម្បីកុមារក៏មិនចាប់ផ្តើមនិយាយមុនពេលរបស់វាឡើយ។ យុវវ័យក៏មកតែតាមកាលវេលាសមរម្យ ហើយគ្រាប់ពូជដែលបានសាប ក៏ដុះឡើងតែពេលវេលាសមរម្យរបស់វាមកដល់។ ដូច្នេះ ការប្រែប្រួលនៃលោក កើតឡើងក្រោមអំណាចនៃកាលវេលា បង្រៀនឲ្យអត់ធ្មត់ និងឈរជាប់ចិត្ត នៅមុខការទទួលបាន និងការបាត់បង់។
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the sovereignty of kāla (time): birth, death, speech, maturation, and growth occur only when their proper time arrives. Ethically, it encourages patience, acceptance, and steadiness rather than anxiety over outcomes that cannot be forced.
In the didactic setting of Śānti Parva, Vyāsa delivers an instruction emphasizing that life-events unfold according to time’s order. He illustrates this with everyday examples—child development, the onset of youth, and a seed’s sprouting—to ground a moral lesson in observable nature.