Shloka 8
कामद्रुम-रूपकः तथा शरीर-पुर-रूपकः
The Desire-Tree and the Body-as-City Metaphors
इन्द्रियाणां तु सर्वेषां वश्यात्मा चलितस्मृति: । आत्मन: सम्प्रदानेन मर्त्यों मृत्युमुपा श्वुते
vyāsa uvāca | indriyāṇāṁ tu sarveṣāṁ vaśyātmā calitasmṛtiḥ | ātmanaḥ sampradānena martyo mṛtyum upāśnute | etat te vartayiṣyāmi yathāvad anupūrvaśaḥ | śṛṇu tat tvam ihaikāgro yathātattvaṁ yathā ca tat |
វ្យាសៈបានមានព្រះវាចា៖ នៅពេលដែលអត្តសញ្ញាណខាងក្នុងរបស់មនុស្សម្នាក់ធ្លាក់ក្រោមអំណាចនៃអារម្មណ៍ទាំងអស់ ការចងចាំ និងការវិនិច្ឆ័យរបស់គាត់ក៏រង្គើ។ ដោយប្រគល់ខ្លួន—សម្របសម្រួលអំណាចធ្វើការរបស់ខ្លួន—ទៅឲ្យសត្រូវខាងក្នុង ដូចជាកាមតណ្ហា មនុស្សស្លាប់បានត្រឹមត្រូវនឹងទទួលរងទុក្ខនៃមរណៈ។ ដូច្នេះ ខ្ញុំនឹងពន្យល់ឲ្យអ្នកយ៉ាងត្រឹមត្រូវ និងតាមលំដាប់។ ចូរស្តាប់ដោយចិត្តផ្តោតតែមួយ ដូចដែលសេចក្តីពិតមាននៅពិតប្រាកដ។
व्यास उवाच
Educational Q&A
If the self becomes ruled by the senses, one’s smṛti—mindful recollection and moral discernment—gets disturbed. Losing inner governance, a person effectively hands himself over to inner enemies like desire, which leads to ruin and the suffering associated with death. The remedy implied is sense-restraint and steady, attentive understanding of truth.
Vyāsa is addressing a listener in an instructional setting within the Śānti Parva. He states a moral-psychological principle about sense-dominance and its consequences, then promises to explain the topic systematically and urges the listener to hear with focused attention.