Shloka 36
Vānaprastha-vṛtti and the Transition toward the Fourth Āśrama (वानप्रस्थवृत्तिः चतुर्थाश्रमोपक्रमश्च)
चक्षुराहारसंहारैर्मनसा दर्शनेन च । समाहितचित्त मुनिको चाहिये कि वह हृदयके राग आदि दोषोंको नष्ट करके योगमें सहायता पहुँचानेवाले देश
cakṣur-āhāra-saṁhāraiḥ manasā darśanena ca | samāhita-citto munir hṛdayasya rāgādi-doṣān nirhṛtya yogopakārakeṣu deśa-karma-anurāga-artha-upāya-apāya-niścaya-cakṣuḥ-āhāra-saṁhāra-manas-darśaneṣu dvādaśasu yogeṣv āśritya dhyāna-yogaṁ abhyaset || naiva icchati na ca anicchaḥ yātrā-mātra-vyavasthitaḥ | nirlobho vyathā-rahitaś ca jitendriyaḥ | na kṛtyena prayojanaṁ tasya na ca akṛtyenaiva | yasya indriyāṇi manaś ca kadācit na calanti | yasya manorathaḥ paripūrṇaḥ | yaḥ sarva-bhūteṣu sama-dṛṣṭiṁ maitrī-bhāvaṁ ca dhārayati | loṣṭa-aśma-kāñcanaṁ samam paśyati | priya-apriyeṣu abheda-darśī | dhīraḥ nindā-stutyoḥ samaḥ | sarva-bhogeṣu niḥspṛhaḥ | dṛḍhaṁ brahmacarya-vrate sthitaḥ | sarva-bhūteṣu ahiṁsā-bhāva-varjitaḥ sa sāṅkhya-yogī saṁsāra-bandhanāt mucyate ||
វ្យាសៈបានមានព្រះវាចា៖ មុនដំបូង មុនីដែលមានចិត្តប្រមូលផ្តុំ គួរបំផ្លាញកំហុសខាងក្នុង ដូចជា រាគៈ (ការចងចិត្ត) ជាដើម ហើយបន្ទាប់មកអនុវត្តធ្យានយោគ ដោយពឹងផ្អែកលើគ្រឹះដប់ពីរដែលជួយយោគៈ—ទីកន្លែងត្រឹមត្រូវ កម្មត្រឹមត្រូវ សេចក្តីស្រឡាញ់ដែលមានវិន័យ គោលបំណងសមរម្យ វិធីសាស្ត្រដែលឆ្លាតវៃ ការយល់ដឹងអំពីគ្រោះថ្នាក់ ការសម្រេចចិត្តមាំមួន ការការពារភ្នែក អាហារដែលបានគ្រប់គ្រង ការអត់ធ្មត់/ទប់ស្កាត់ ការគ្រប់គ្រងចិត្ត និងទស្សនៈត្រឹមត្រូវ។ អ្នកដឹងបែបនេះ មិនរត់តាមវត្ថុទេ ក៏មិនរអាក់រអួលដោយការស្អប់ខ្ពើមដែរ; គាត់ពេញចិត្តនឹងអ្វីដែលបានមកសម្រាប់ការរស់នៅតែប៉ុណ្ណោះ។ គ្មានលោភ និងគ្មានរំខាន គាត់គ្រប់គ្រងឥន្ទ្រីយ៍; មិនត្រូវបានជំរុញដោយការចង់ធ្វើ ក៏មិនត្រូវបានប៉ោងមោទនភាពដោយការមិនធ្វើដែរ។ ឥន្ទ្រីយ៍ និងចិត្តមិនវង្វេង; គោលបំណងបានបំពេញ។ គាត់មើលសត្វទាំងអស់ដោយស្មើ និងមេត្រី; គាត់ឃើញដុំដី ថ្ម និងមាស ស្មើគ្នា។ សម្រាប់គាត់ មិនមានការបែងចែកជាទីស្រឡាញ់ និងទីស្អប់; មានស្ថេរភាព គាត់ស្មើក្នុងការរិះគន់ និងសរសើរ។ គ្មានតណ្ហាចំពោះសុខភោគ ដោយឈរមាំក្នុងព្រហ្មចរិយាវ្រត និងគ្មានចេតនាធ្វើហិង្សាចំពោះសត្វមានជីវិត នោះសាំងខ្យៈ-យោគីន នោះបានលោះរួចពីបន្ធនៈនៃសង្សារ។
व्यास उवाच
Educational Q&A
Liberation comes through disciplined meditation supported by practical restraints (place, conduct, regulated senses and food, right view) and by inner virtues: freedom from craving and aversion, contentment with necessities, mastery of senses, equal regard for all beings, equanimity in praise and blame, celibate restraint, and non-violence.
In the didactic setting of Śānti Parva, Vyāsa instructs on the marks of a true contemplative (Sāṅkhya-yogin) and outlines the disciplines and attitudes by which a sage practices meditation and becomes free from saṁsāra.