Shloka 46
कालनिर्णयः, युगधर्मवर्णनम्, सृष्टिक्रमश्च
Time-Reckoning, Yuga-Dharma, and the Sequence of Creation
शचीपति इन्द्र! न मैं कर्ता हूँ, न तुम कर्ता हो और न कोई दूसरा ही कर्ता है। काल बारी-बारीसे अपनी इच्छाके अनुसार सम्पूर्ण लोकोंका उपभोग करता है ।।
śakra uvāca | śacīpate indra! na mayi kartā, na tvaṃ kartā, na ca kaścid anya eva kartā | kālaḥ krameṇa svecchayā samastān lokān upabhuṅkte || māsamāsārdha-veśmānam ahorātrābhi-saṃvṛtam | ṛtu-dvāraṃ varṣa-mukham āyur veda-vido janāḥ ||
សក្រក បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ឱ ឥន្ទ្រៈ ព្រះអម្ចាស់នៃសចី! ខ្ញុំមិនមែនជាអ្នកធ្វើទេ អ្នកក៏មិនមែនជាអ្នកធ្វើដែរ ហើយមិនមានអ្នកណាផ្សេងទៀតជាអ្នកធ្វើពិតប្រាកដឡើយ។ គឺ ‘កាល’ ទេ ដែលតាមលំដាប់វេន និងតាមព្រះឆន្ទៈរបស់ខ្លួន បរិភោគ និងសាកល្បងរសជាតិគ្រប់លោកទាំងអស់។ អ្នកដឹងវេទាបានប្រកាសថា ខែ និងពាក់កណ្ដាលខែ ជាទីលំនៅរបស់កាល; ថ្ងៃ និងយប់ ជាអាវរបស់វា; រដូវទាំងឡាយ ជាទ្វាររបស់វា; ឆ្នាំ ជាមាត់របស់វា។ កាលខ្លួនឯង គឺជារូបនៃអាយុកាល»។
श॒क्र उवाच
Educational Q&A
The verse teaches the limitation of personal agency: ultimate causality is attributed to Kāla (Time), which governs the rise and fall of beings and worlds. This supports ethical detachment—acting without egoistic doership—and frames events as unfolding within a larger cosmic order.
Śakra (Indra) speaks in a reflective, philosophical mode, addressing Indra as Śacī’s lord, and explains that neither speaker nor listener is the true agent. He then uses a vivid metaphor: Time has months and fortnights as its dwelling, day and night as its covering, seasons as its doors, and the year as its mouth—emphasizing Time’s all-encompassing sovereignty over life-span.