Shloka 4
श्रीशक्रसंवादः — The Dialogue of Śrī
Lakṣmī) and Śakra (Indra
भीष्म उवाच मासपक्षोपवासेन मन्यन्ते यत् तपो जना: । आत्मतन्त्रोपघातस्तु न तपस्तत्सतां मतम्
bhīṣma uvāca māsa-pakṣopavāsena manyante yat tapo janāḥ | ātma-tantro-paghātas tu na tapas tat satāṃ matam ||
ភីṣ្មៈមានព្រះបន្ទូលថា៖ «រាជា! មនុស្សធម្មតាគិតថា តបៈគឺការអត់បាយមួយខែ ឬកន្លះខែ។ ប៉ុន្តែការប្រព្រឹត្តដូច្នោះ បើក្លាយជាការបំផ្លាញរាងកាយដោយចិត្តចង់របស់ខ្លួន—រាងកាយដែលជាឧបករណ៍សម្រាប់ធម៌—នោះ មិនត្រូវបានអ្នកប្រាជ្ញចាត់ថាជាតបៈពិតឡើយ»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma distinguishes genuine tapas (disciplined, dharmic self-restraint) from mere extreme fasting that damages the body; the wise do not call self-harming practices ‘austerity’.
In Bhishma’s instruction during the Shanti Parva, he advises the king on the nature of true religious discipline, correcting a common belief that long fasts alone constitute tapas.