Shloka 33
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
एवं त्वक्चक्षुषी जिह्नला नासिका चेति पठचमी । स्पर्शे रूपे रसे गन्धे तानि चेतो मनश्न॒ तत्
evaṁ tvak-cakṣuṣī jihvā nāsikā ceti pañcamī | sparśe rūpe rase gandhe tāni ceto manaś ca tat ||
ភីស្មៈ ពន្យល់ថា ដូចគ្នានេះដែរ ស្បែក ភ្នែក អណ្តាត និងច្រមុះ—រួមជាប្រាំ—សុទ្ធតែមានមូលដ្ឋានលើវិស័យបទពិសោធន៍របស់ខ្លួនៗ គឺ ការប៉ះ ពណ៌រូប រស និងក្លិន។ ប៉ុន្តែឫសគល់រួមរបស់ពួកវាគឺ ចិត្ត; ដូច្នេះ សមត្ថភាពអារម្មណ៍ទាំងនេះទាំងអស់ គួរយល់ថា ពឹងផ្អែកលើចិត្ត និងត្រូវបានចិត្តបង្កើតរាង។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The senses operate in their respective domains (touch, form, taste, smell), but their functioning and direction depend on the mind; therefore, mastery of the mind is essential for ethical self-control and inner discipline.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation-oriented reflection, Bhishma continues a philosophical explanation of the human faculties, describing how the sense-organs relate to their objects and how the mind stands as their common cause and coordinator.