Shloka 32
Śakra–Namuci-saṃvāda: Śoka-nivāraṇa and Daiva-vicāra
Indra and Namuci on grief, composure, and inevitability
श्रीत्रं व्योमाश्रितं भूतं शब्द: श्रोत्रं समाश्रित: । नोभयं शब्दविज्ञाने विज्ञानस्येतरस्य वा
śrotraṁ vyomāśritaṁ bhūtaṁ śabdaḥ śrotraṁ samāśritaḥ | nobhayaṁ śabdavijñāne vijñānasyetarasya vā ||
ភីស្មៈ មានព្រះបន្ទូលថា៖ សោត្រេន្រ្ទិយ (អង្គធាតុនៃការស្តាប់) មានមូលដ្ឋានលើ អាកាស (ākāśa) ហើយ សំឡេង មានមូលដ្ឋានលើ ត្រចៀក។ ដូច្នេះ នៅពេលដឹងសំឡេងជាក់ស្តែង នោះទាំងអាកាស និងត្រចៀក មិនក្លាយជាវត្ថុនៃចំណេះដឹង ឬអវិជ្ជា ទេ; ពួកវាជាលក្ខខណ្ឌគាំទ្រ មិនមែនជាអ្វីដែលត្រូវបានចាប់យក។ ការបង្រៀននេះបង្ហាញឲ្យដឹងការបែងចែករវាង ឧបករណ៍ និងមូលដ្ឋានគាំទ្រ មួយផ្នែក និង វត្ថុដែលត្រូវបានទទួលដឹង មួយផ្នែក ដើម្បីកុំឲ្យយល់ច្រឡំមូលដ្ឋាននៃបទពិសោធន៍ថាជាខ្លឹមសារនៃបទពិសោធន៍។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
In perceiving sound, the ear and space are not themselves the objects known; they are the supporting conditions. This encourages discrimination between (1) the object perceived (sound) and (2) the instruments/grounds that enable perception (ear and space), a step toward non-confusion and detachment in self-knowledge.
In Shanti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhishma continues a philosophical analysis of perception and the elements. He explains the dependence-chain—sound depends on the ear, and the ear depends on space—to clarify how experience arises without making its supports into the direct content of cognition.