Shloka 30
Śrī–Indra–Bali Saṃvāda: The Departure and Fourfold Placement of Lakṣmī
प्रेतीभूते5त्ययश्वैव देवताद्युपपाचनम् । मृते कर्मनिवृत्तिश्न प्रमाणमिति निश्चय:
pretībhūte ’tyayaś caiva devatādy-upapācanam | mṛte karma-nivṛttiś ca pramāṇam iti niścayaḥ ||
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ការផ្លាស់ប្តូរបន្ទាប់ពីសេចក្តីស្លាប់ ក៏ដូចជាការអនុវត្តន៍បូជាប្រណម្យទេវតា និងអ្វីៗដទៃទៀត ហើយការឈប់សកម្មភាពកម្មនៅពេលស្លាប់—ទាំងនេះជាភស្តុតាងដាច់ខាត។ ព្រោះនៅក្នុងសាកសពមិនឃើញមានចិត្តដឹងទេ ដូច្នេះគេអនុមានថាមានអាត្មា/វិញ្ញាណដឹងមួយខុសពីរាងកាយ; ប្រសិនបើចិត្តដឹងគ្រាន់តែជាគុណលក្ខណៈរបស់រាងកាយ នោះទោះរាងកាយនៅសល់បន្តិចក្រោយស្លាប់ ក៏គួរតែមានចិត្តដឹងនៅដែរ។ ម្យ៉ាងទៀត សូម្បីអ្នកបដិសេធអ្វីដែលមើលមិនឃើញ ក៏នៅតែប្រើមន្ត ជប និងវិធីពិធីការណ៍ ដើម្បីបំបាត់ជំងឺ និងអភ័ព្វ ដោយអំពាវនាវអំណាចទេវតា—ដូច្នេះគេក៏ទទួលស្គាល់ដោយអន្យោន្យថាមានសច្ចៈលើសពីធាតុ粗។ ហើយបើនរណាអះអាងថា អាត្មាស្លាប់ជាមួយរាងកាយ នោះត្រូវទទួលថាកម្មដែលបានធ្វើក៏រលាយបាត់ផង ដោយមិនមានអ្នកទទួលផលនៃកុសល និងអកុសល ហើយនាំទៅកាន់សេចក្តីសន្និដ្ឋានមិនអាចទទួលយកបានថា សត្វទទួលផលនៃកម្មដែលមិនបានធ្វើ។ ដូច្នេះ សត្តាអាត្មាចិត្តដឹងក្រៅពីរាងកាយ ត្រូវបានបញ្ជាក់ថាមានជាក់លាក់»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhīṣma argues that consciousness is not identical with the body: the absence of consciousness in a dead body, the widespread reliance on deity-propitiation even among skeptics, and the need for an experiencer of karmic results together support the existence of an embodied yet body-distinct conscious self (ātman).
In the Śānti Parva’s instruction on dharma and liberation, Bhīṣma continues his philosophical teaching, addressing and refuting materialist (nāstika) views by offering reasoning from experience (death and loss of consciousness), social practice (ritual propitiation), and moral causality (karma and its fruits).