Shloka 29
Śrī–Indra–Bali Saṃvāda: The Departure and Fourfold Placement of Lakṣmī
रेतो वटकणीकायां घृतपाकाधिवासनम् | जाति: स्मृतिरयस्कान्त: सूर्यकान्तो<म्बुभक्षणम्
reto vaṭakaṇīkāyāṃ ghṛtapākādhivāsanam | jātiḥ smṛtir ayaskāntaḥ sūryakānto ’mbubhakṣaṇam ||
ភីષ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ ដូចដើមពោធិ៍ធំសម្បើមលាក់ខ្លួននៅក្នុងគ្រាប់តូចមួយ ដូចជាខ្លាញ់ប៊ឺ (ឃ្រឹត) និងសារធាតុសំខាន់ផ្សេងៗកើតចេញពីអ្វីដែលគោបានបរិភោគ ហើយដូចជារុក្ខជាតិឱសថខ្លះៗ ពេលចម្អិន និងជ្រលក់ទុក ក៏ទទួលបានអំណាចធ្វើឲ្យស្រវឹង—ដូច្នេះដែរ ពីវីរុយ (សេមិន) រាងកាយ និងសូម្បីតែការលេចឡើងនៃចិត្តដឹងក៏បង្ហាញខ្លួន។ ប៉ុន្តែឧទាហរណ៍ដូចជា ជាតិ (jāti) ការចងចាំ ថ្មដែកទាញ (អយស្កាន្ត) ថ្មទាញពន្លឺព្រះអាទិត្យ (សೂರ្យកាន្ត) ឬការដែលភ្លើងក្រោមសមុទ្រដូចជាផឹកទឹកសមុទ្រ—ទាំងនេះដោយខ្លួនវាមិនអាចបង្កើតភស្តុតាងថា មានចិត្តដឹងនៅក្រៅរាងកាយបានឡើយ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma argues that the emergence of life and apparent consciousness can be explained as arising with the body from causal material factors (illustrated by seed-to-tree and extraction/infusion analogies). He cautions that certain popular examples (memory, magnets, sun-stones, etc.) do not by themselves prove an independent, body-separate consciousness.
In the Shanti Parva’s instruction to Yudhishthira, Bhishma continues a philosophical discussion using a chain of analogies to evaluate claims about the self and consciousness, distinguishing what analogies can legitimately establish and what they cannot.