Shloka 19
Keśava-tattva-kathana
On the Principle of Keśava: Cosmogony and Divine Epithets
Devanagari script
निश्चैष्टा भ्यां शरीरा भ्यां स्थिरदृष्टी समाहितौ । जितात्मानौ तथा5<धाय मूर्धन्यात्मानमेव च
Transliteration
niścēṣṭābhyāṁ śarīrābhyāṁ sthiradṛṣṭī samāhitau | jitātmānau tathā dhāya mūrdhany ātmānam eva ca ||
Translation
ភីෂ្មៈបានមានព្រះវាចនាថា៖ «ដោយរាងកាយឈប់ចលនា ភ្នែកនឹងថេរ និងចិត្តប្រមូលផ្តុំ ពួកគេទាំងពីរ—ដែលបានឈ្នះខ្លួនឯង—បានដាក់ដង្ហើមជីវិតរួមជាមួយចិត្ត តាមផ្លូវសុសុម្នា ទៅកាន់កំពូលក្បាល។ បន្ទាប់មក ពួកគេបានស្ថិតនៅក្នុងសមាធិ; ហើយរាងកាយរបស់ពួកគេមើលទៅដូចជាអសកម្ម ដូចជាមិនមានចលនាឡើយ»។
Word by Word
निश्चेष्टाभ्याम्with motionless (bodies)
निश्चेष्टाभ्याम्:
Karana
TypeAdjective
Rootनिश्चेष्ट (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Instrumental, Dual
शरीराभ्याम्with (their) two bodies
शरीराभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootशरीर (प्रातिपदिक)
FormNeuter, Instrumental, Dual
स्थिरदृष्टिhaving steady gaze
स्थिरदृष्टि:
Karta
TypeAdjective
Rootस्थिरदृष्टि (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Dual
समाहितौcollected, absorbed
समाहितौ:
Karta
TypeAdjective
Rootसमाहित (कृदन्त, सम्-आ-धा)
FormMasculine, Nominative, Dual
जितात्मानौself-controlled (having conquered the mind/self)
जितात्मानौ:
Karta
TypeAdjective
Rootजितात्मन् (कृदन्त/प्रातिपदिक; जित + आत्मन्)
FormMasculine, Nominative, Dual
तथाthus, in that manner
तथा:
TypeIndeclinable
Rootतथा
आधायhaving placed, having fixed
आधाय:
TypeVerb
Rootआ-धा (धातु)
FormAbsolutive (क्त्वान्त/ल्यप्)
मूर्धनिin the head/crown
मूर्धनि:
Adhikarana
TypeNoun
Rootमूर्धन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
आत्मानम्the self (here: the vital self/breath-mind complex)
आत्मानम्:
Karma
TypeNoun
Rootआत्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
एवindeed, just
एव:
TypeIndeclinable
Rootएव
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
Speaker
भीष्य उवाच
Characters & Entities
B
BhīṣmaT
two ascetics/disciples (unnamed in this verse)S
suṣumṇā (subtle channel)M
mūrdhan (crown of the head)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes