Shloka 1
Tapas as the Root of Attainment (तपः—साधनमूलप्रशंसा)
(दाक्षिणात्य अधिक पाठका १ श्लोक मिलाकर कुल १२३ श्लोक हैं) ऑपन--माजल बछ। जि चतुष्पञ्चाशर्दाधिकशततमो< ध्याय: नारदजीका सेमल-वृक्षसे प्रशंसापूर्वक प्रश्न युधिछिर उवाच बलिन: प्रत्यमित्रस्य नित्यमासन्नवर्तिन: । उपकारापकाराभ्यां समर्थस्योद्यतस्य च
yudhiṣṭhira uvāca |
balinaḥ pratyamitrasyā nityam āsannavartinaḥ |
upakārāpakārābhyāṃ samarthasyodyatasya ca ||
យុធិឋ្ឋិរៈបានទូលថា៖ «ព្រះអយ្យកា! បើសត្រូវមួយមានអំណាច ខិតជិតជានិច្ច អាចទាំងជួយទាំងបំផ្លាញ ហើយតែងតែឧស្សាហ៍រហ័សរួចរាល់ធ្វើការ—បើមនុស្សមួយមានកម្លាំងតិច មានស្ថានភាពតូចតាច ត្រូវមោហៈបោកបញ្ឆោត ហើយអួតអាងនិយាយពាក្យមិនសមរម្យ ដោយហេតុនោះបង្កវេរ; ហើយសត្រូវខ្លាំងនោះខឹងខ្លាំង វាយប្រហារដើម្បីបំបាត់គាត់—នោះមនុស្សដែលត្រូវវាយប្រហារ ដោយពឹងតែកម្លាំងតិចតួចរបស់ខ្លួន គួរប្រព្រឹត្តចំពោះអ្នកវាយប្រហារយ៉ាងដូចម្តេច ដើម្បីឲ្យខ្លួនបានការពារ?»
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical-political dilemma: when a weaker person has foolishly provoked a stronger, nearby, capable enemy, survival depends not on bravado but on prudent conduct—measured speech, strategic restraint, and realistic assessment of power.
In Śānti Parva’s instruction on conduct and policy, Yudhiṣṭhira poses a practical question (to Bhīṣma as teacher): how a weaker party should behave when a powerful adversary, angered by the weaker party’s improper boasting, launches an attack.