Shloka 54
Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
प्रहरिष्यन् प्रियं ब्रूयात् प्रहत्यैव प्रियोत्तरम् । असिनापि शिरश्छित्त्वा शोचेत च रुदेत च
praharīṣyan priyaṁ brūyāt prahatyaiva priyottaram | asināpi śiraś chittvā śocet ca rudet ca |
ភីṣ្មៈបង្រៀនថា៖ ទោះកំពុងត្រៀមប្រហារក៏ដោយ គួរនិយាយពាក្យស្រទន់ និងជាទីស្រឡាញ់; ទោះប្រហាររួចហើយក៏ដោយ គួរឆ្លើយតបដោយពាក្យល្អ។ ទោះបានកាត់ក្បាលសត្រូវដោយដាវក៏ដោយ ក៏គួរមានទុក្ខសោកចំពោះជីវិតនោះ និងយំ។ នេះជាគតិយុត្តិ៖ ការប្រើកម្លាំងអាចត្រូវបានបង្ខំដោយកាតព្វកិច្ច ប៉ុន្តែភាពសាហាវក្នុងពាក្យ និងក្នុងចិត្ត មិនចាំបាច់ឡើយ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Even when violence is undertaken as a matter of duty, one must preserve gentleness of speech and compassion of heart—avoiding cruelty, gloating, and harsh words; the ideal is disciplined force without hatred.
In Śānti Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on righteous conduct. Here he describes the highest standard for a warrior: speak kindly before and after striking, and even after killing an enemy, grieve for the loss of life rather than exult.