Shloka 53
Śaraṇāgatapālana—Prastāvanā
Protection of the Refuge-Seeker: Opening of the Kapota Narrative
“शत्रु ककणाजनक वचन बोल रहा हो तो भी उसे मारे बिना न छोड़े। जिसने पहले अपना अपकार किया हो, उसको अवश्य मार डाले और उसमें दु:ख न माने ।।
bhīṣma uvāca | saṅgrahānugrahe yatnaḥ sadā kāryo 'n-asūyatā | nigrahaś cāpi yatnena kartavyo bhūtim icchatā ||
ភីṣ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ ទោះសត្រូវនិយាយពាក្យផ្អែមល្ហែម ឬពាក្យបង្កើតសន្តិភាពក៏ដោយ កុំលែងគាត់ដោយមិនប្រហារឡើយ។ អ្នកណាដែលធ្លាប់ធ្វើអំពើអាក្រក់ដល់ខ្លួនមុនមក ត្រូវសម្លាប់ចោល ហើយកុំចាត់ទុកថាជាទុក្ខសោក។ ព្រះមហាក្សត្រដែលប្រាថ្នាអភិវឌ្ឍន៍ និងអំណាច គួរបោះបង់ការរកកំហុស និងការច嫉; ត្រូវខិតខំជានិច្ចក្នុងការរក្សាមនុស្សឲ្យនៅខាងខ្លួន ដោយការគាំទ្រ និងការអនុគ្រោះ ហើយត្រូវខិតខំដូចគ្នា ក្នុងការទប់ស្កាត់ និងបង្ក្រាបសត្រូវ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler aiming at prosperity should combine two disciplines: (1) saṅgraha and anugraha—winning, retaining, and supporting people through benevolence; and (2) nigraha—firmly restraining enemies and disruptive forces. Both require steady, intentional effort, and should be pursued without envy or fault-finding.
In Shanti Parva’s instruction on kingship (rājadharma), Bhishma continues advising Yudhishthira on practical governance. Here he summarizes a balanced policy: cultivate allies and subjects through favor and inclusion, while also suppressing threats to the kingdom with disciplined resolve.