Shloka 21
Kośa, Bala, and Maryādā: Treasury, Capacity, and Enforceable Limits (कोश-बल-मर्यादा)
यथा वै ब्राह्मण: सीदन्नयाज्यमपि याजयेत् । अभोज्यान्नानि चाश्रीयात् तथेदं नात्र संशय:
yathā vai brāhmaṇaḥ sīdann ayājyam api yājayet | abhojyānnāni cāśrīyāt tathā idaṃ nātra saṃśayaḥ ||
ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ «ដូចព្រះព្រាហ្មណៈម្នាក់ បើកំពុងលិចចូលក្នុងទុក្ខលំបាកដោយខ្វះជីវភាព គាត់អាចធ្វើពិធីយជ្ញៈឲ្យអ្នកដែលតាមធម្មតាមិនសមជាម្ចាស់យជ្ញៈបាន ហើយដើម្បីរក្សាជីវិត អាចពឹងផ្អែកលើអាហារដែលតាមធម្មតាត្រូវហាមបាន—ដូច្នេះដែរ កាតព្វកិច្ចដែលបានបញ្ជាក់សម្រាប់ក្សត្រីយៈក្នុងស្លោកមុន ត្រូវយល់តាមរបៀបដូចគ្នា។ មិនមានសង្ស័យឡើយ។»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
In extreme hardship (āpaddharma), preserving life and sustaining one’s role may justify limited exceptions to normal rules—such as a brāhmaṇa officiating for an ordinarily ineligible patron or eating normally forbidden food—paralleling emergency duties prescribed for a kṣatriya.
Bhīṣma, instructing on dharma in the Śānti Parva, clarifies that the previous instruction about a kṣatriya’s conduct in crisis should be accepted without doubt, using the brāhmaṇa’s emergency allowances as an analogy.