Shloka 33
Daṇḍa-svarūpa-nirūpaṇa
The Nature, Forms, and Function of Daṇḍa
काल प्राप्तमुपादद्यान्नार्थ राजा प्रसूचयेत् । अहन्यहनि संदुह्मान्महीं गामिव बुद्धिमान्,बुद्धिमान् राजा समय पड़नेपर ही प्रजासे धन ले। अपनी अर्थ-संग्रहकी नीति किसीके सम्मुख प्रकट न करे। जैसे बुद्धिमान मनुष्य गायकी रक्षा करते हुए ही उससे दूध दुहता है, उसी प्रकार राजा सदा पृथ्वीका पालन करते हुए ही उससे धनका दोहन करे
kāla-prāptam upādad yān nārthaṁ rājā prasūcayet | ahany ahani saṁduhmān mahīṁ gām iva buddhimān ||
ភីෂ្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ព្រះមហាក្សត្រគួរយកពន្ធឬចំណូលពីប្រជាជនតែពេលវេលាសមគួរប៉ុណ្ណោះ ហើយមិនគួរបង្ហាញវិធីសាស្ត្រប្រមូលទ្រព្យរបស់ព្រះអង្គឲ្យអ្នកដទៃដឹងឡើយ។ រៀងរាល់ថ្ងៃ ព្រះមហាក្សត្រដែលមានប្រាជ្ញាគួរ ‘ដោះទឹកដោះ’ ពីផែនដីសម្រាប់ធនធាន តែត្រូវការពារ និងបំប៉ននាងជានិច្ច ដូចបុរសប្រុងប្រយ័ត្នដែលដោះទឹកដោះពីគោ ខណៈពេលថែរក្សាគោនោះ»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Revenue collection must be timely, restrained, and grounded in protection: the king may draw wealth from the realm only while sustaining it, like milking a cow without harming her; additionally, state fiscal strategy should not be openly advertised.
In the Shanti Parva’s instruction on rajadharma, Bhishma advises Yudhishthira on how a ruler should manage wealth: collect resources at the right time, keep fiscal policy discreet, and ensure extraction is paired with continual care of the land and people.