Shloka 193
Satya–Anṛta Viveka (Discrimination between Truth and Falsehood) | सत्य–अनृत विवेकः
अर्थस्य रक्षणार्थाय परेषां धर्मकारणात् | परंतु प्राण-संकटके समय, विवाहके अवसरपर, दूसरेके धनकी रक्षाके लिये तथा धर्मकी रक्षाके लिये असत्य बोला जा सकता है
arthasya rakṣaṇārthāya pareṣāṃ dharma-kāraṇāt | parantu prāṇa-saṅkaṭake samaye vivāha-ke avasarapar dvitīyasya dhanasya rakṣā-kṛte tathā dharmasya rakṣā-kṛte asatyaṃ vaktuṃ śakyate |
ភីṣ្មៈបង្រៀនថា ការនិយាយពិតជាកាតព្វកិច្ចសំខាន់ ប៉ុន្តែធម៌ក៏ទទួលស្គាល់ករណីលើកលែងដ៏កម្រនិងមានកំណត់។ នៅពេលត្រូវការការពារទ្រព្យសម្បត្តិសម្រាប់គោលបំណងត្រឹមត្រូវ នៅពេលសុខុមាលភាពរបស់អ្នកដទៃដែលឈរលើធម៌កំពុងស្ថិតក្នុងហានិភ័យ ហើយជាពិសេសនៅពេលជីវិតស្ថិតក្នុងគ្រោះថ្នាក់ នៅពេលពិធីអាពាហ៍ពិពាហ៍ ឬនៅពេលការពារទ្រព្យរបស់អ្នកដទៃ និងការពារសេចក្តីសុចរិតនៃធម៌ផ្ទាល់ ការនិយាយមិនពិតអាចត្រូវបានអនុញ្ញាត។ ចំណុចសីលធម៌មិនមែនជាអាជ្ញាប័ណ្ណឲ្យបោកបញ្ឆោតទេ ប៉ុន្តែជាការអនុញ្ញាតតូចចង្អៀត ដែលការរក្សាជីវិត និងធម៌មានទម្ងន់លើសពាក្យពិតតាមអក្សរ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Truth is a major dharma, but dharma is also contextual: in exceptional situations—especially to protect life, preserve another’s rightful property, or safeguard dharma itself—speaking an untruth may be allowed. The permission is narrow and purpose-bound, not a general approval of deception.
In the Shanti Parva’s instruction on dharma, Bhishma is advising Yudhishthira on ethical decision-making. He explains how competing duties can arise and how, in rare cases, the higher aim of protecting life and dharma can override strict literal truth-telling.