Shloka 103
Nīti-upadeśa to a Rājaputra: Self-restraint, Alliances, and Rival-Management (नीतिउपदेशः)
आन्तरैभेंदयित्वारीन् बिल्व॑ बिल्वेन भेदय | राजा जनक बड़े धीर और श्रीसम्पन्न हैं। जब वे तुम्हारा सत्कार करेंगे
āntaraiḥ bhedayitvā arīn bilvaṁ bilvena bhedaya | rājā janakaḥ baḍe dhīraḥ śrī-sampannaś ca | yadā te satkāraṁ kariṣyati tadā sarva-lokānāṁ viśvāsa-pātraḥ bhūtvā tvam atyantaṁ gauravānvitō bhaviṣyasi | tām avasthāṁ prāpya mitrāṇāṁ senām ekatrīkṛtya śubhaiḥ mantribhiḥ saha mantraṇāṁ kṛtvā antar-aṅga-janair śatru-dale bhedaṁ kārayitvā bilvaṁ bilvenaiva bhedaya (śatroḥ sahāyenaiva śatroḥ vidhvaṁsaṁ kuryāḥ) |
ភីෂ្មៈបានណែនាំយុទ្ធសាស្ត្រនៃរដ្ឋនីតិ៖ ជាមុន ចូរបង្កឲ្យមានការបែកបាក់ខាងក្នុងក្នុងចំណោមសត្រូវ ដោយប្រើមនុស្សជិតស្និទ្ធដែលគេជឿទុកចិត្ត; បន្ទាប់មក បំបែកសត្រូវដោយអាស្រ័យលើគ្រឹះគាំទ្ររបស់សត្រូវឯង—ដូចបំបែកផ្លែបិល្វ (bilva) ដោយផ្លែបិល្វមួយទៀត។ លោកបន្ថែមថា ព្រះបាទជនកៈមានភាពអត់ធ្មត់មាំមួន និងសម្បត្តិរុងរឿង; ពេលព្រះអង្គទទួលស្វាគមន៍ និងគោរពអ្នក នោះអ្នកនឹងក្លាយជាមនុស្សដែលមនុស្សទាំងឡាយទុកចិត្ត ហើយមានកិត្តិយសខ្ពង់ខ្ពស់។ នៅក្នុងស្ថានភាពនោះ ចូរប្រមូលកងទ័ពមិត្តភក្តិ ពិគ្រោះជាមួយមន្ត្រីល្អៗ ហើយតាមរយៈភ្នាក់ងារសម្ងាត់ បញ្ចូលការបែកបាក់ក្នុងជួរសត្រូវ ដើម្បីឲ្យសត្រូវរលំដោយស្នាមប្រេះខាងក្នុងរបស់ខ្លួន។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
A ruler (or political actor) should act through rājadharma: secure legitimacy and trust, consult competent ministers, build alliances, and use intelligence to create divisions within hostile forces—defeating the enemy with minimal direct confrontation, symbolized by splitting a bilva with another bilva.
Bhishma is instructing on practical governance and war-policy: he points to King Janaka’s honorable support as a source of public trust, then outlines a plan—gather allied troops, deliberate with ministers, and employ confidential agents to foment dissension in the enemy camp so the enemy collapses from within.