Shloka 47
मृदु-तीक्ष्ण-नीति तथा दुष्टलक्षण-विज्ञानम्
Measured Policy and the Recognition of Malicious Disposition
तूष्णीम्भावे5पि विज्ञेयं न भेद् भवति कारणम् । निःश्वासं चोष्ठसंदंशं शिरसश्च प्रकम्पनम्
tūṣṇīṁbhāve ’pi vijñeyaṁ na bhed bhavati kāraṇam | niḥśvāsaṁ coṣṭha-sandaṁśaṁ śirasaś ca prakampanam ||
ភីष្មបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «សូម្បីតែមនុស្សម្នាក់ស្ងៀម ក៏អាចស្គាល់ចិត្តអាក្រក់នៅខាងក្នុងបានដែរ; ភាពស្ងៀមមិនមែនជាហេតុគ្រប់គ្រាន់ដើម្បីសន្មតថាគ្មានចេតនាអាក្រក់ឡើយ។ នៅពេលគេសរសើរគុណធម៌របស់អ្នកដទៃ បើគាត់គ្មានហេតុអ្វីពិតប្រាកដក៏នៅតែដកដង្ហើមវែងៗ ខាំឬចុចបបូរមាត់ ហើយក្រឡេកក្បាលញ័រ—សញ្ញាទាំងនេះបង្ហាញពីចរិតអាក្រក់។»
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Silence alone does not prove goodness; subtle bodily reactions—especially resentment during the praise of others—can disclose envy and inner wickedness.
In Bhīṣma’s instruction on righteous conduct and discernment, he explains how to detect a person’s ill will even when the person does not speak, by observing involuntary signs like sighing, lip-biting, and head-shaking.