Previous Verse
Next Verse

Shloka 14

शूरलक्षणवर्णनम् | Marks and Typologies of Martial Temperament

जिद्याक्षा: प्रललाटाश्व निर्मासहनवो5डपि च । वज़बाह्वंगुलीचक्रा: कृशा धमनिसंतता:

jidyākṣāḥ pralalāṭāśva-nirmāsa-hanavo 'lpāpi ca | vajra-bāhv-aṅgulī-cakrāḥ kṛśā dhamani-saṃtatāḥ ||

ភីṣ្មៈបានមានព្រះវាចា៖ អ្នកណាដែលភ្នែកលំអៀង ថ្ងាសខ្ពស់ ថ្គាមស្គមស្ទើរតែគ្មានសាច់ ដៃមានសញ្ញា «វជ្រៈ» ហើយម្រាមដៃមានសញ្ញា «ចក្រ» ហើយរាងកាយស្គមដល់ថ្នាក់សរសៃឈាមលេចច្បាស់—បុរសដូច្នោះ ពេលសង្គ្រាមទើបចាប់ផ្តើម ក៏រត់ចូលជួរទ័ពសត្រូវដោយល្បឿនខ្លាំង ហើយក្លាយជាអ្នកមិនងាយឈ្នះ ដូចដំរីឆ្កួតដែលកំពុងរំភើប។

जिद्याक्षाःhaving oblique/squinting eyes
जिद्याक्षाः:
Karta
TypeAdjective
Rootजिद्याक्ष (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रललाटाःhaving prominent/high foreheads
प्रललाटाः:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रललाट (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
अश्वनिर्मासहनवःhaving horse-like, fleshless jaws/chins
अश्वनिर्मासहनवः:
Karta
TypeAdjective
Rootअश्व-निर्मास-हनु (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
उडपिalso/even
उडपि:
TypeIndeclinable
Rootउडपि (अव्यय)
and
:
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
वज्रबाह्वङ्गुलीचक्राःhaving vajra-marked arms and wheel-marked fingers
वज्रबाह्वङ्गुलीचक्राः:
Karta
TypeAdjective
Rootवज्र-बाहु-अङ्गुली-चक्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
कृशाःlean/thin
कृशाः:
Karta
TypeAdjective
Rootकृश (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
धमनिसंतताःwith veins spread/visible (vein-stretched)
धमनिसंतताः:
Karta
TypeAdjective
Rootधमनि-संतत (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural

भीष्म उवाच

B
Bhīṣma
V
vajra (thunderbolt mark)
C
cakra (discus mark)
E
enemy army (implicit)
M
maddened elephants (simile)

Educational Q&A

The verse presents an epic ideal where a warrior’s bodily signs and bearing are read as indicators of irresistible courage and battlefield efficacy, reinforcing the Kṣatriya ethic of decisive, forceful engagement in war.

Bhīṣma is describing a type of formidable fighter: lean, sinewy men marked with auspicious/terrifying signs (vajra and cakra) who, as soon as combat begins, surge into enemy formations and prove extremely difficult to defeat.