Shloka 47
उपायधर्म-सेनायोगः
Upāya-dharma and Senāyoga: Expedient Ethics & Army Deployment
संहतान् योधयेदल्पान् काम॑ विस्तारयेद् बहुन् । सूचीमुखमनीकं स्यादल्पानां बहुभि: सह
saṁhatān yodhayed alpān kāmaṁ vistārayed bahūn | sūcīmukham anīkaṁ syād alpānāṁ bahubhiḥ saha ||
ភីष្មៈបានមានព្រះបន្ទូលថា៖ បើមានកម្លាំងតិច គួរបញ្ជាឲ្យពួកគេប្រយុទ្ធដោយរឹតបន្តឹងជាក្រុមតែមួយ ឲ្យសហសម្របសម្រួល; តែបើមានយោធាច្រើន អាចពង្រីកជួរឲ្យទូលាយតាមចិត្តប្រាថ្នា។ ហើយបើកម្លាំងតិចត្រូវប្រឈមនឹងកម្លាំងច្រើន នោះវ្យូហៈដែលហៅថា «សូចីមុខ» (Needle-point) គេរាប់ថាសមស្រប—ប្រមូលកម្លាំងឲ្យក្លាយជាចុងមុតសម្រាប់ចាក់បំបែក មិនមែនបែកចែកឲ្យរាលដាលទេ។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Bhishma teaches adaptive leadership in warfare: concentrate a small force into a cohesive, disciplined mass, but deploy a large force with breadth and flexibility. When outnumbered, use a formation like Sūcīmukha that focuses power into a penetrating point, minimizing the disadvantages of being few.
In the Shanti Parva’s instruction on rājadharma, Bhishma advises the king on practical conduct of war and army deployment. Here he gives a rule-of-thumb for arranging troops based on relative numbers and recommends the Sūcīmukha formation when a smaller contingent must face a larger one.