Shloka 9
रणभूमिवर्णनम् — Devāsuropama-yuddha and the ‘River’ Metaphor of the Battlefield
यो होक: पाण्डवैर्युध्येद् यो वा युध्यन्तमुत्सूजेत् । स पज्चभिर्भवेद् युक्त: पातकैश्नोपपातकै:
yo hokaḥ pāṇḍavair yudhyed yo vā yudhyantam utsṛjet | sa pañcabhir bhaved yuktaḥ pātakaiś copapātakaiḥ ||
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «អ្នកណាម្នាក់ក្នុងចំណោមយើង ប្រសិនបើប្រយុទ្ធនឹងបណ្ឌវៈតែម្នាក់ឯង ឬបោះបង់អ្នកយុទ្ធដែលកំពុងច្បាំងរួចហើយ នោះនឹងត្រូវបានបំពុលដោយបាប—ជាប់ពាក់ព័ន្ធនឹងបាបធ្ងន់ទាំងប្រាំ និងបាបតិចតួចទាំងឡាយ។ ដូច្នេះ ក្នុងសង្គ្រាមនេះ មិនគួររកការប្រយុទ្ធឯកឯង ហើយក៏មិនគួរចោលមិត្តរួមសង្រ្គាមនៅកណ្ដាលសមរភូមិដែរ។»
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse frames two battlefield failures as moral transgressions: reckless solitary engagement against the Pāṇḍavas and, more seriously, deserting an ally already fighting. It emphasizes solidarity, disciplined conduct, and responsibility to comrades as part of righteous war-behavior.
In the Shalya Parva war setting, Sañjaya reports a stern directive meant to regulate the Kaurava side’s conduct: no warrior should fight the Pāṇḍavas alone, and no one should abandon a comrade mid-combat—both acts are declared sinful, carrying heavy moral blame.