Mahabharata — Shalya Parva, Shloka 88
Varuṇābhiṣeka–Agni-anveṣaṇa–Kaubera-tīrtha
Varuṇa’s Consecration; Search for Agni; Kaubera Sacred Site
क्रौंच पर्वत शालवृक्षके तनोंसे भरा हुआ था। वहाँके वानर और हाथी संत्रस्त हो उठे थे
vaiśampāyana uvāca | krauñca-parvataḥ śāla-vṛkṣakaiḥ tanūbhiḥ paripūrṇa iva babhūva | tatra vānara-hastinaḥ saṃtrastā babhūvuḥ, pakṣiṇaḥ bhayākulā utpetuḥ, sarpāś ca dharaṇyāṃ nipetuḥ | golāṅgūla-jātīyā vānara-vṛṣabha-samūhāś ca ṛkṣa-samūhāś ca palāyanta, teṣāṃ cītkāraiḥ sa parvato nināda | hariṇānām ārta-nādaiḥ tasya parvatasya vana-prāntaḥ pratidhvanitaḥ | guhābhyo niṣkramya sahasā palāyamānaiḥ siṃhaiḥ śarabhaś ca sa parvataḥ śocanīyāṃ daśāṃ gataḥ, tathāpi suśobhana iva babhūva || vidyādharāḥ samutpetus tasya śṛṅga-nivāsinaḥ | kinnarāś ca samudvignāḥ śakti-pāta-ravoddhatāḥ ||
វៃសម្បាយនៈបាននិយាយថា៖ ភ្នំក្រោញ្ច ដូចជាត្រូវដាក់ពេញដោយដើមសាលា ហាក់បីដូចរាងកាយរបស់វាតឹងណែនដោយព្រៃសាលា។ នៅទីនោះ ស្វា និងដំរីភ័យស្លន់ស្លោ; បក្សីភ័យរន្ធត់ហោះឡើងទៅលើមេឃ; ពស់ដួលរលំលើដី។ ក្រុមស្វាកន្ទុយវែង និងហ្វូងខ្លាឃ្មុំរត់គេច ហើយភ្នំក៏កក្រើកដោយស្រែករបស់ពួកវា។ ព្រៃជាយភ្នំឆ្លើយតបដោយសម្លេងអន្ទះសាររបស់ក្តាន់។ សិង្ហ និងសរៈភៈ ដែលផ្ទុះចេញពីរូងភ្នំរត់គេចភ្លាមៗ បានធ្វើឲ្យភ្នំនោះទៅជាស្ថានភាពគួរឲ្យអាណិត—តែទោះក្នុងភាពចលាចលបំផ្លាញនោះ វានៅតែស្រស់ស្អាតប្លែក។ វិទ្យាធរ ដែលស្នាក់នៅលើកំពូលភ្នំ និងកិន្នរ ក៏ភ្ញាក់ផ្អើលដោយសំឡេងកក្រើកពីការប៉ះទង្គិចនៃអាវុធ «សក្តិ» ហើយហោះឡើងទៅលើអាកាស។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how violent conflict radiates beyond the battlefield: even forests, animals, and celestial beings are shaken. Ethically, it highlights war’s collateral suffering and the way adharma-driven destruction disturbs the natural and cosmic order.
A powerful weapon-strike (śakti) creates a terrifying roar and upheaval around Krauñca Mountain. Animals flee in panic, predators rush from caves, and even peak-dwelling Vidyādharas and Kinnaras take flight, showing the magnitude of the martial event.