Shloka 56
Chapter 23: Śakuni Reports, Kaurava Advance, and Arjuna’s Penetration of the Host
दूरं न शक्यं तत्रासीद् गन्तुमश्वेन केनचित् । साथ्चारोहैर्हतैरश्वैरावते वसुधातले,सवारोंसहित घोड़ोंकी लाशोंसे पटे हुए भूतलपर किसीके लिये भी घोड़ेद्वारा दूरतक जाना असम्भव हो गया था
dūraṁ na śakyaṁ tatrāsīd gantum aśvena kenacit | sāśvārūḍhair hatair aśvair āvṛte vasudhātale ||
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ នៅទីនោះ គ្មាននរណាម្នាក់អាចជិះសេះទៅឆ្ងាយបានទៀតឡើយ ព្រោះផ្ទៃដីត្រូវបានគ្របដណ្តប់ដោយសាកសពសេះដែលត្រូវសម្លាប់ និងអ្នកជិះរបស់វា។ ភាពកកស្ទះ និងការសម្លាប់រង្គាលលើសមរភូមិបានធ្វើឲ្យសូម្បីតែការធ្វើដំណើរផ្ទាល់ក្លាយជាការលំបាក បង្ហាញថាសង្គ្រាមមិនត្រឹមបំផ្លាញអ្នកប្រយុទ្ធទេ ប៉ុន្តែបំផ្លាញផ្លូវរបៀប និងមធ្យោបាយនៃការគ្រប់គ្រងផងដែរ។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the tangible consequences of violence: war does not merely decide victory or defeat; it collapses basic order and mobility, turning the earth itself into an obstacle strewn with the dead. It implicitly warns that adharma-driven conflict multiplies suffering beyond the intended targets.
Sañjaya describes the battlefield so choked with the bodies of slain horses and their mounted riders that no one can ride far; movement by horse becomes practically impossible due to the mass of corpses covering the ground.