Shloka 40
अध्याय २२ — अमर्याद-युद्धवर्णन
Unrestrained Battle Description and Śakuni’s Rear Assault
हया हयै: समासक्ता रथिनो रथिभि: सह । संकुलं चाभवद् भूयो घोररूपं विशाम्पते
hayā hayaiḥ samāsaktā rathino rathibhiḥ saha | saṅkulaṃ cābhavad bhūyo ghorarūpaṃ viśāmpate ||
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ សេះបានជាប់គាំងជាមួយសេះផ្សេងៗ ហើយអ្នកយុទ្ធរថក៏បានប៉ះទង្គិចជាមួយអ្នកយុទ្ធរថប្រឆាំង។ ម្តងទៀត សមរភូមិបានក្លាយជាការរអាក់រអួលស្មុគស្មាញដ៏សន្ធឹកសន្ធាប់—គួរឱ្យភ័យខ្លាចក្នុងរូបរាង ឱម្ចាស់មនុស្ស—បង្ហាញថា ពេលកំហឹង និងការប្រកួតប្រជែងកើនឡើង សណ្តាប់ធ្នាប់រលំ ហើយការប្រយុទ្ធក្លាយជាការរុញច្រានងងឹតដ៏គ្រោះថ្នាក់។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores how warfare rapidly devolves into saṅkula—confused, indiscriminate entanglement—where control and clarity vanish. Ethically, it highlights the tragic momentum of violence: once unleashed, it tends to intensify and recur (bhūyaḥ), producing dreadful conditions that test restraint and discernment.
Sañjaya reports to the king that the fight has again become a tightly packed melee: horses are locked with horses and chariot-fighters collide with chariot-fighters, creating a terrifying, chaotic scene on the battlefield.