Shloka 516
अध्याय १ — न्यग्रोधवनोपवेशनम् तथा द्रौणिनिश्चयः
Night at the Banyan and Drauṇi’s Resolve
सोपधानि कृतान्येव पाण्डवैरकृतात्मभि: । “अपवित्र अन्तःकरणवाले पाण्डवोंने भी तो पद-पदपर ऐसे कार्य किये हैं, जो सब-के- सब निन्दा और घृणाके योग्य रहे हैं। उनके द्वारा भी अनेक कपटपूर्ण कर्म किये ही गये हैं
sopadhāni kṛtāny eva pāṇḍavair akṛtātmabhiḥ |
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ «សូម្បីតែពណ្ឌវទាំងឡាយ—អ្នកដែលចិត្តមិនបានបណ្តុះបណ្តាល និងមិនបានទប់ស្កាត់—ក៏បានប្រព្រឹត្តកិច្ចការដោយមានចេតនាលាក់លៀមដែរ។ រាល់ជំហាន ពួកគេក៏បានធ្វើអំពើដែលគួរឲ្យត្រូវស្តីបន្ទោស និងគួរឲ្យស្អប់ខ្ពើម ហើយអំពើជាច្រើនរបស់ពួកគេក៏មានលក្ខណៈបោកបញ្ឆោតផងដែរ»។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights moral ambiguity in the epic: even those regarded as righteous can commit blameworthy, strategic, or deceptive acts. It cautions against one-sided moral judgments and shows how ethical reasoning in war often becomes entangled with justification and retaliation.
In the Sauptika Parva’s opening, Sañjaya reports and frames the aftermath of the war. Here he conveys a critical assessment that the Pāṇḍavas too engaged in acts done with ‘upadhi’—pretext or ulterior motive—setting a tone of recrimination and ethical debate around wartime conduct.