Shloka 443
अध्याय १ — न्यग्रोधवनोपवेशनम् तथा द्रौणिनिश्चयः
Night at the Banyan and Drauṇi’s Resolve
तद्भावकृतसंकल्पो द्रौणिरेकोडन्चचिन्तयत् । रात्रिमें उल्लूके द्वारा किये गये उस कपटपूर्ण क्रूर कर्मको देखकर स्वयं भी वैसा ही करनेका संकल्प लेकर अश्व॒त्थामा अकेला ही विचार करने लगा--
tadbhāvakṛtasaṅkalpo drauṇir eko 'pi ca cintayat | rātrim ullūkena dvārā kṛtaṁ tat kapaṭapūrṇaṁ krūraṁ karma dṛṣṭvā svayam api tathaiva kartum saṅkalpaṁ kṛtvā aśvatthāmā eko 'pi vicārayām āsa ||
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «ដោយចិត្តគំនិតនោះឯងជំរុញឲ្យកើតសេចក្តីសម្រេច កូនប្រុសរបស់ទ្រូណា—អស្វត្ថាមា—បានចាប់ផ្តើមគិតពិចារណាតែម្នាក់ឯង។ ពេលបានឃើញអំពើបោកបញ្ឆោតដ៏សាហាវដែលអ៊ូលូកាបានធ្វើនៅពេលរាត្រី គាត់ក៏សម្រេចចិត្តធ្វើដូចគ្នានោះ ហើយនៅតែម្នាក់ឯង គិតគូរថាត្រូវដំណើរការយ៉ាងណា»។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how exposure to deceit and cruelty can normalize adharma: seeing treachery committed becomes a psychological trigger for retaliatory imitation. It warns that moral boundaries erode in cycles of vengeance, where one wrong is used to justify another.
After observing a cruel, deceptive nighttime deed carried out through Ulūka, Aśvatthāmā (Droṇa’s son) forms a similar resolve. Alone, he deliberates—setting the stage for the night-raid violence characteristic of the Sauptika Parva.