Shloka 13
Rājasūyābhiṣeka-darśana: Duryodhana’s Observation of the Consecration
अमर्षण: सवा: प्रकृतीरभिभूय परं स्थित: । क्लेशान् मुमुक्षु: परजान् स वै पुरुष उच्यते
amarṣaṇaḥ sarvāḥ prakṛtīr abhibhūya paraṁ sthitaḥ | kleśān mumukṣuḥ parājān sa vai puruṣa ucyate ||
ទុរយោធនៈបាននិយាយថា៖ «មនុស្សដែលរក្សាការខឹងឆ្អែតមិនចុះចាញ់ចំពោះសត្រូវ បង្ក្រាបកម្លាំងប្រឆាំងទាំងអស់ ហើយឈរយ៉ាងមាំមួនក្នុងអធិបតេយ្យភាព; ហើយដែលប្រាថ្នាចង់ដោះស្រាយប្រជាជនរបស់ខ្លួនឲ្យរួចផុតពីទុក្ខវេទនាដែលសត្រូវបង្ក—មនុស្សនោះទើបហៅថា ‘បុរស’ ពិតប្រាកដ។»
दुर्योधन उवाच
Educational Q&A
The verse frames ‘true manhood’ in political-ethical terms: firmness against enemies, the capacity to subdue hostile forces, and a ruler’s intention to relieve his own people from enemy-caused suffering—an ideal of protective kingship (rājadharma), though voiced in a martial, uncompromising tone.
In the Sabha Parva context, Duryodhana is articulating a standard of strength and rulership: a leader should not tolerate enemy aggression, should defeat opponents, and should aim to secure the welfare of his subjects by removing the hardships imposed by adversaries.