Shloka 27
Śiśupāla-vākya: Bhīṣma-nindā and the ‘Haṃsa’ Exemplum (शिशुपालवाक्यम् — भीष्मनिन्दा, हंसदृष्टान्तः)
अग्निहोत्रमुखा वेदा गायत्री छन्दसां मुखम् । राजा मुखं मनुष्याणां नदीनां सागरो मुखम्
agnihotramukhā vedā gāyatrī chandasāṃ mukham | rājā mukhaṃ manuṣyāṇāṃ nadīnāṃ sāgaro mukham | sūryaś candramā nakṣatrāṇi grahā diśaś ca vidiśaś ca sarvaṃ teṣu pratiṣṭhitam | yathā vedeṣu agnihotram, chandaḥsu gāyatrī, manuṣyeṣu rājā, nadīṣu sāgaraḥ, nakṣatreṣu candramāḥ, tejasviṣu sūryaḥ, parvateṣu meruḥ, pakṣiṣu garuḍaḥ śreṣṭhaḥ, tathā devalokasahiteṣu sarvalokeṣu ūrdhva-adhaḥ dakṣiṇa-vāma yāvat jagadāśrayāḥ santi teṣu sarveṣu bhagavān śrīkṛṣṇa eva śreṣṭhaḥ |
ភីṣ្មបាននិយាយថា៖ «ក្នុងវេទៈ កិច្ចអគ្និហោត្រៈជាពិធីដ៏មុខគេ; ក្នុងឆន្ទៈទាំងឡាយ គាយត្រីជាមុខគេ។ ក្នុងមនុស្ស ព្រះរាជាជាមុខគេ; ក្នុងទឹកទាំងឡាយ មហាសមុទ្រជាមុខគេ។ ព្រះអាទិត្យ ព្រះចន្ទ ក្រុមតារា ភព ទិស និងទិសរង—ទាំងអស់ស្ថិតនៅក្នុងលំដាប់សកលនោះ។ ដូចអគ្និហោត្រៈក្នុងកិច្ចវេទៈ, គាយត្រីក្នុងឆន្ទៈ, ព្រះរាជាក្នុងមនុស្ស, មហាសមុទ្រក្នុងទឹក, ព្រះចន្ទក្នុងតារា, ព្រះអាទិត្យក្នុងវត្ថុមានពន្លឺ, មេរុក្នុងភ្នំ, និងគរុឌក្នុងបក្សី ត្រូវបានគេចាត់ថាលើសគេ—ដូច្នេះដែរ ក្នុងលោកទាំងអស់រួមទាំងទេវលោក ក្នុងគ្រប់ទីពឹងពាក់នៃសកលលោកគ្រប់ទិសទាំងអស់ ព្រះភគវាន ស្រីក្រឹષ્ણតែមួយគត់ ជាអ្នកឧត្តមបំផុត»។
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse uses a chain of ‘foremost among’ examples (Agnihotra, Gāyatrī, king, ocean, moon, sun, Meru, Garuḍa) to argue that just as every domain has a recognized pinnacle, the ultimate pinnacle and support across all realms—including the gods’ realm—is Śrī Kṛṣṇa.
Bhīṣma is speaking and offers a theological-stuti style statement: he frames the cosmos and its recognized hierarchies to culminate in the declaration of Kṛṣṇa’s supremacy, reinforcing reverence and the idea of a single highest refuge behind worldly and celestial orders.