Shloka 19
नकुलस्य प्रतीची-दिग्विजयः
Nakula’s Conquest of the Western Quarter
महता बलचक्रेण परराष्ट्रावमर्दिना । हस्त्यश्वरथपूर्णेन दंशितेन प्रतापवान् २ ।।
vaiśampāyana uvāca |
mahatā balacakreṇa pararāṣṭrāvamardinā |
hasty-aśva-ratha-pūrṇena daṃśitena pratāpavān ||
vṛto bharataśārṭūlo dviṣac-choka-vivardhanaḥ ||
វៃសម្បាយនៈបានមានពាក្យថា៖ ប៊ីមសេន—វីរបុរសមហាប្រតាប «ខ្លាធំក្នុងវង្សភារត» អ្នកបង្កើនទុក្ខសោកដល់សត្រូវ—បានចេញដំណើរ (ដោយគោរពតាមព្រះបញ្ជារបស់ព្រះមហាក្សត្រ) ដោយមានកងទ័ពធំដូចកង់អំណាចព័ទ្ធជុំវិញ៖ កងទ័ពដែលបំផ្លាញនគររបស់សត្រូវ ពោរពេញដោយដំរី សេះ និងរថ ហើយសព្វគ្រឿងសឹកត្រៀមរួចរាល់។ អត្ថបទនេះបង្ហាញថា ការឈ្នះសង្គ្រាមមិនមែនជាមហិច្ឆតាផ្ទាល់ខ្លួនទេ ប៉ុន្តែជាការប្រតិបត្តិការតាមព្រះរាជបញ្ជា ដោយកម្លាំងមានវិន័យក្រោមអំណាច។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined force under legitimate authority: military power is portrayed as effective and overwhelming, yet its ethical framing comes from acting under the king’s command (a rajadharma context) rather than personal impulse.
Vaiśampāyana describes a leading Bharata hero departing with a fully equipped, elephant-horse-chariot-filled army to subdue enemy realms—specifically as part of a campaign to conquer a direction (the eastern quarter in the surrounding narrative).