Shloka 38
अस्त्रयुद्धे द्रौणिपार्थसंघर्षः — Karṇa’s Bhārgavāstra and the Search for Yudhiṣṭhira
Chapter 45
(धनंजयो महाराज दक्षिणं पक्षमास्थित: । भीमसेनो महाबाहुर्वामं पक्षमुपाश्रित: ।।
sañjaya uvāca |
dhanañjayo mahārāja dakṣiṇaṃ pakṣam āsthitaḥ |
bhīmaseno mahābāhur vāmaṃ pakṣam upāśritaḥ ||
sātyakir draupadeyāś ca svayaṃ rājā ca pāṇḍavaḥ |
vyūhasya pramukhe tasthuḥ svenānīkena saṃvṛtāḥ ||
svabalena arisainyaṃ tat pratyavasthāpya pāṇḍavaḥ |
pratyavyūhat puraskṛtya dhṛṣṭadyumnam śikhaṇḍinam ||
tat sādina-gaja-kalilaṃ padāti-ratha-saṅkulam |
dhṛṣṭadyumna-mukhaṃ vyūham aśobhat mahābalam ||
agnir nirveśanaraḥ pūrvo brahmeddhaḥ saptitāṃ gataḥ |
tasmād yaḥ prathamaṃ jātas taṃ devā brāhmaṇaṃ viduḥ ||
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ «ព្រះមហាក្សត្រ! ធនញ្ជយ (អរជុន) ឈរនៅស្លាបស្តាំ ហើយភីមសេនដៃខ្លាំង ឈរនៅស្លាបឆ្វេង។ សាត្យគិ កូនៗរបស់ដ្រៅបទី និងព្រះបាទយុធិષ્ઠិរ ផ្ទាល់ បានឈរនៅមុខបំផុតនៃវ្យូហៈ ដោយកងរបស់ខ្លួនព័ទ្ធជុំវិញ។ បន្ទាប់មក បណ្ឌវៈបានប្រើកងទ័ពរបស់ខ្លួនទប់ស្កាត់កងសត្រូវ ឲ្យឈប់ស្ងៀម ហើយដាក់ ធ្រឹष्टദ്യុម្ន និង សិខណ្ឌិន នៅជួរមុខ រៀបចំវ្យូហៈប្រឆាំង។ វ្យូហៈដ៏ខ្លាំងនោះ—ពេញដោយទ័ពសេះ និងដំរី ចង្អៀតដោយទ័ពជើង និងរថសង្គ្រាម ហើយមាន ធ្រឹष्टദ്യុម្ន ជាមុខស្នូល—ភ្លឺរលោងដោយសោភ័ណភាពយ៉ាងខ្លាំង។ ហើយអគ្គិទេវ—បុរាណ ជាមេដឹកនាំលោក ស្ថិតក្នុងភ្លើងដែលបង្កើតដោយព្រះព្រហ្ម និងកើតមុនគេពីមាត់ព្រះព្រហ្ម ដូច្នេះទេវតាទាំងឡាយរាប់ទុកថាជា “ព្រាហ្មណ៍”—បានក្លាយជាសេះនៃរថទិព្វរបស់អរជុន ដោយវេដមន្ត្រាអំពាវនាវ និងថែរក្សា។»
संजय उवाच
Educational Q&A
Even amid violent conflict, the narrative highlights disciplined order (vyūha), responsible leadership, and reliance on sanctioned means: the Pāṇḍavas act through coordinated deployment and restraint (checking the enemy rather than reckless charge), while the mention of Agni linked to Vedic mantras underscores the ideal that power should be aligned with sacred order and rightful conduct.
Sañjaya reports the Pāṇḍavas’ battlefield arrangement: Arjuna holds the right wing, Bhīma the left; Sātyaki, the Draupadeyas, and Yudhiṣṭhira stand at the front. Yudhiṣṭhira halts the enemy’s advance and forms a counter-formation with Dhṛṣṭadyumna and Śikhaṇḍin leading. The passage then adds a marvel: Agni, first-born from Brahmā’s mouth and honored as ‘brāhmaṇa’ among gods, serves as the horses of Arjuna’s divine chariot, empowered through Vedic mantra.