Shloka 29
धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः
Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa
कर्मण्यसुकरे सक्तं जघानेति मतिर्मम । केकय, चेदि, कारूष, मत्स्यदेशीय सैनिकों तथा अन्य भूमिपालोंने आचार्यको उसी प्रकार व्याकुल कर दिया होगा, जैसे बहुत-सी चींटियाँ सर्पको विह्नल कर देती हैं; उसी अवस्थामें उन पाण्डव सैनिकोंद्वारा सब ओरसे घिरे हुए नीच धृष्टद्युम्नने दुष्कर कर्ममें लगे हुए द्रोणाचार्यको मार डाला होगा, यही बात मेरे मनमें आती है || २७-२८ $ || यो<धीत्य चतुरो वेदान् साड्ानाख्यानपञ्चमान्
karmaṇy asukare saktaṃ jaghāneti matir mama | kekaya-cedi-kārūṣa-matsyadeśīya-sainikāś ca anye bhūmipālāḥ ācāryaṃ tathā vyākulaṃ kṛtavanto bhaviṣyanti, yathā bahvyaḥ pipīlikāḥ sarpaṃ vihvalayanti; tasyām avasthāyāṃ pāṇḍava-sainyaiḥ sarvataḥ parivṛtaḥ nīco dhṛṣṭadyumno duṣkara-karmaṇi lagnaṃ droṇācāryaṃ jaghāna, iti me manasi vartate ||
ធೃತរाष्ट्रមានព្រះបន្ទូលថា៖ «គំនិតនេះកើតឡើងក្នុងចិត្តខ្ញុំ៖ ខណៈដែលទ្រូណៈកំពុងជាប់រវល់ក្នុងកិច្ចការដ៏លំបាកធ្វើឲ្យសម្រេច កងទ័ពកេកយៈ ចេទី ការូសៈ ទាហាននៃដែនមត្ស្យ និងស្តេចដទៃៗ បានរំខានគ្រូអាចារ្យពីគ្រប់ទិស—ដូចហ្វូងស្រមោចជាច្រើនធ្វើឲ្យពស់វង្វេង។ នៅក្នុងស្ថានភាពនោះឯង ពេលត្រូវកងទ័ពបណ្ឌវៈព័ទ្ធជុំវិញពីគ្រប់ទិស ធ្រិଷ្ដទ្យុម្នៈដ៏ទាបថោក បានសម្លាប់ទ្រូណាចារ្យ ខណៈដែលលោកកំពុងប្រកបកិច្ចការដ៏ពិបាកនោះ—នេះហើយជាអ្វីដែលខ្ញុំគិត»។
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The passage highlights how moral judgment and grief color perception in war: Dhṛtarāṣṭra interprets Droṇa’s fall as the result of being overwhelmed while performing a difficult duty, and he brands the killer as “base,” revealing the ethical tension between battlefield necessity and perceived righteousness.
Dhṛtarāṣṭra imagines the circumstances of Droṇa’s death: allied contingents (Kekaya, Cedi, Kārūṣa, Matsya, and others) press Droṇa from all sides, and amid that confusion Dhṛṣṭadyumna—surrounded by Pāṇḍava troops—kills Droṇa while he is engaged in a hard undertaking.