Shloka 14
धृतराष्ट्रस्य मूर्च्छा तथा द्रोणविषयकप्रश्नाः
Dhṛtarāṣṭra’s Fainting and Questions Concerning Droṇa
यो5हासीत् कृपणस्यार्थे प्राणानपि परंतप: । शत्रुओंको संताप देनेवाले द्रोणाचार्य दुष्टोंको दण्ड देनेवाले और धार्मिकोंके रक्षक थे। उन्होंने मुझ कृपणके लिये अपने प्राणतक दे दिये ।। १३ ई ।। मन्दानां मम पुत्राणां जयाशा यस्य विक्रमे
yo ’hāsīt kṛpaṇasyārthe prāṇān api parantapaḥ | śatrūṇāṃ santāpa-dātā droṇācāryo duṣṭānāṃ daṇḍa-dātā dhārmikānāṃ rakṣitā ca | sa mayā kṛpaṇena kṛte prāṇān api tyaktavān | mandānāṃ mama putrāṇāṃ jayāśā yasya vikrame ||
ព្រះធೃತរाष्ट्र បានមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ដើម្បីខ្ញុំ—មនុស្សអកុសល—គាត់បានត្រៀមលះបង់សូម្បីជីវិតផង ឱ អ្នកដុតបំផ្លាញសត្រូវ! ដ្រូណាចារ្យ ដែលធ្វើឲ្យសត្រូវទទួលទុក្ខវេទនា ដែលផ្តន្ទាទោសអ្នកអាក្រក់ និងការពារអ្នកធម៌—ដោយសារខ្ញុំ គាត់បានបូជាសូម្បីជីវិតរបស់ខ្លួន។ ហើយលើកម្លាំងវីរភាពរបស់គាត់នេះហើយ កូនប្រុសខ្ញុំដែលបញ្ញាខ្សោយ បានដាក់សង្ឃឹមជ័យជម្នះ»។
धृतराष्ट उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical weight of dependence on another’s virtue and strength: Dhṛtarāṣṭra recognizes that his sons’ confidence rested on Droṇa’s prowess, and he frames himself as ‘kṛpaṇa’ (wretched), implying remorse and the moral cost of drawing a righteous protector into an unrighteous cause.
Dhṛtarāṣṭra, hearing of events in the war, reflects on Droṇa’s role and sacrifice. He describes Droṇa as a punisher of the wicked and protector of the righteous, yet one who gave up his life for Dhṛtarāṣṭra’s sake; he adds that the Kauravas’ hope of victory depended on Droṇa’s valor.