Shloka 29
Dhṛtarāṣṭra’s Anxiety and Bhīṣma’s Theological Explanation of Pāṇḍava Invincibility
Book 6, Chapter 61
जनेश्वर! रणभूमिमें बहे हुए रक्तसे सिंचकर धरतीकी धूल बैठ गयी और सारी दिशाएँ साफ हो गयीं ।।
Sañjaya uvāca: Janeśvara! raṇabhūmau baheṇa raktasiktena pṛthivyā dhūliḥ upaśāmyat, sarvā diśaś ca prasannā abhavan. Utthitāny agaṇeyāni kabandhāni samantataḥ, cihnabhūtāni jagato vināśārthāya, Bhārata.
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ឱ ព្រះអម្ចាស់នៃមនុស្ស! ពេលសមរភូមិត្រូវបានជ្រាបដោយឈាមដែលហូរចេញ ធូលីលើដីក៏ស្ងប់ចុះ ហើយទិសទាំងអស់ក៏ក្លាយជាស្អាតច្បាស់។ បន្ទាប់មក សាកខ្លួនគ្មានក្បាលរាប់មិនអស់បានលេចឡើងជុំវិញទាំងអស់—ជាសញ្ញាព្រមានដែលបង្ហាញពីការវិនាសនៃលោក ឱ ភារតៈ។ ទិដ្ឋភាពនេះដាក់សង្គ្រាមមិនមែនជាកិត្តិយសទេ ប៉ុន្តែជាមហាវិបត្តិធម៌ ដែលសូម្បីតែអព្ភូតហេតុ និងសញ្ញាអាក្រក់ក៏ប្រកាសពីការបំផ្លាញ។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the ethical horror of war: nature itself becomes a witness, and terrifying omens arise as signs of impending ruin. It cautions that mass violence, even when framed as duty, carries catastrophic consequences that eclipse triumph.
Sanjaya describes the battlefield after intense slaughter: blood has soaked the ground so thoroughly that the dust settles and visibility clears. In that eerie clarity, innumerable headless trunks (kabandhas) appear all around as ominous signs foretelling widespread destruction.