Shloka 65
Daiva–Puruṣakāra Discourse and the Elephant-Corps Engagement (भीमगजानीक-सम्भ्रान्ति)
खड़गेनान्यांश्व चिच्छेद नादेनान्यांश्व भीषयन् । ऊरुवेगेन चाप्यन्यान् पातयामास भूतले
khaḍgenānyāṁś ca ciccheda nādenānyāṁś ca bhīṣayan | ūruvegena cāpy anyān pātayāmāsa bhūtale ||
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ដោយដាវ គាត់កាប់បំបាក់មនុស្សជាច្រើន; ដោយសំឡេងគំហុកដ៏គួរភ័យ គាត់ធ្វើឲ្យអ្នកដទៃភ័យស្លន់ស្លោ; ហើយដោយកម្លាំងដ៏ខ្លាំងក្លានៃភ្លៅ គាត់បោះអ្នកផ្សេងទៀតឲ្យដួលលើដី។ ដូច្នេះ ក្នុងភាពរំភើបនៃសង្គ្រាម គាត់កិនខ្លះក្រោមជើង បោះខ្លះឡើងលើហើយបោកទម្លាក់ និងកាប់ទម្លាក់ជាច្រើនទាំងដោយដាវ និងដោយការគំរាមភ័យ—រូបភាពនៃចលនាសាហាវរបស់សង្គ្រាម ដែលកម្លាំង និងការភ័យខ្លាចក្លាយជាអាវុធជាមួយដែក។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how, in war, power operates through multiple instruments—weaponry, physical force, and fear. Ethically, it underscores the Mahābhārata’s recurring tension: kṣatriya duty in battle can demand ferocity, yet the narrative simultaneously exposes the dehumanizing, fear-driven mechanics of violence.
Sañjaya describes a warrior’s overwhelming onslaught: he cuts down opponents with a sword, terrifies others with a thunderous roar, and knocks many to the ground through sheer bodily force (described as the ‘force of the thighs’), portraying a chaotic scene of rout and slaughter.