Shloka 52
उत्पातवर्णनम् (Utpāta-varṇanam) — Catalogue of Portents
सृजते च पुनर्लोकान् नेह विद्यति शाश्वतम् । दो घड़ीतक चिन्तन करनेके बाद वे पुन: इस प्रकार बोले--'राजेन्द्र! इसमें संशय नहीं है कि काल ही इस जगत्का संहार करता है और वही पुनः इन सम्पूर्ण लोकोंकी सृष्टि करता है। यहाँ कोई वस्तु सदा रहनेवाली नहीं है ।। ५१ है ।। ज्ञातीनां वै कुरूणां च सम्बन्धिसुहृदां तथा,“राजन! तुम अपने जाति-भाई, कौरवों, सगे-सम्बन्धियों तथा हितैषी-सुहृदोंको धर्मानुकूल मार्गका उपदेश करो; क्योंकि तुम उन सबको रोकनेमें समर्थ हो। जाति-वधको अत्यन्त नीच कर्म बताया गया है। वह मुझे अत्यन्त अप्रिय है। तुम यह अप्रिय कार्य न करो
sṛjate ca punar lokān neha vidyati śāśvatam |
វៃសម្បាយណៈបាននិយាយថា៖ «ហើយកាល (ពេលវេលា) ក៏បង្កើតលោកទាំងឡាយឡើងវិញ; នៅក្នុងលោកនេះ មិនមានអ្វីអចិន្ត្រៃយ៍ឡើយ»។ ក្រោយពេលគិតពិចារណាខ្លីមួយភ្លែត គាត់បានបន្តថា៖ «ឱ ព្រះរាជាដ៏ប្រសើរ មិនមានសង្ស័យទេ—កាលតែមួយគត់បំផ្លាញសកលលោកនេះ ហើយកាលតែមួយគត់ក៏បង្កើតលោកទាំងអស់ឡើងវិញ។ ដូច្នេះ ចូរអ្នកណែនាំសាច់ញាតិរបស់អ្នក—ពួកកូរុ—រួមទាំងសាច់ញាតិ និងមិត្តល្អអ្នកប្រាថ្នាល្អទាំងឡាយ ឲ្យដើរតាមផ្លូវធម៌; ព្រោះអ្នកអាចទប់ស្កាត់ពួកគេបាន។ ការសម្លាប់សាច់ញាតិរបស់ខ្លួន ត្រូវបានប្រកាសថាជាកម្មអាក្រក់ទាបថោកបំផុត; វាធ្វើឲ្យខ្ញុំស្អប់ខ្ពើមយ៉ាងខ្លាំង។ កុំប្រព្រឹត្តអំពើគួរខ្ពើមនេះឡើយ»។
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage emphasizes impermanence: nothing in the world is eternal, for Time (Kāla) both dissolves and recreates the worlds. On the ethical plane, it urges restraint and dharmic counsel—especially to prevent the ignoble act of slaughtering one’s own kin.
The narrator Vaiśampāyana reports a speaker reflecting briefly and then speaking again, asserting Time’s cosmic power over destruction and creation. He then turns to practical counsel addressed to a king: admonishing him to instruct and restrain the Kurus and other relatives, warning that kin-slaying is a reprehensible deed.