Shloka 246
भीष्मसेनासंनिवेशः — Bhīṣma’s Mobilization, Omens, and the Kaurava Array
केतुराचार्यमुख्यस्य द्रोणस्य धनुषा सह | आचार्यप्रवर द्रोणकी पताकापर कमण्डलुविभूषित सुवर्णमयी वेदी और धनुषके चिह्न बने हुए थे
ketur ācāryamukhyasya droṇasya dhanuṣā saha | ācāryapravara-droṇasya patākāyāṃ kamaṇḍalu-vibhūṣitā suvarṇamayī vedī ca dhanuṣaś-cihnāni ca babhūvuḥ ||
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ ទង់របស់ដ្រូណា អ្នកគ្រូដ៏លេចធ្លោជាងគេ មានសញ្ញា «វេទិកាមាស» តុបតែងដោយកមណ្ឌលុ (ប៉ាន់ទឹក) ហើយមានសញ្ញា «ធ្នូ» ផងដែរ—បង្ហាញថាទ្រង់ជាគ្រូបង្រៀនដែលគេគោរព ប៉ុន្តែបានចូលសមរភូមិ ទាំងនៅតែពាក់ព័ន្ធនឹងនិមិត្តសញ្ញានៃការសិក្សា និងវិន័យ។ រូបភាពនេះបញ្ជាក់ភាពតានតឹងផ្នែកធម៌ក្នុងមហាភារតៈ៖ សូម្បីអ្នកឧទ្ទិសដល់ការបង្រៀន និងការអត់ធ្មត់ ក៏ត្រូវបានទាញចូលសង្គ្រាម ពេលកាតព្វកិច្ច និងភាពស្មោះត្រង់ទាមទារ។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical complexity of dharma in wartime: Droṇa, an eminent teacher associated with discipline and sacred learning (suggested by the kamaṇḍalu and altar emblem), nevertheless fights as a warrior. It suggests that social roles and personal ideals can be strained by obligations of loyalty and duty, a recurring Mahābhārata theme.
Sañjaya is describing the identifying marks on Droṇa’s battle standard. The banner displays specific emblems—an altar, a kamaṇḍalu, and a bow—so that warriors and listeners can recognize Droṇa’s presence and stature on the battlefield.