Shloka 49
अन्यानपि महाराज तापयामास पार्थिवान् | महाराज! इसी प्रकार अंशुमाली सूर्यके समान अन्यान्य राजाओंको भी वे अपने बाणोंकी वर्षासे संतप्त करने लगे || ४८ ह ।।
sañjaya uvāca |
anyān api mahārāja tāpayāmāsa pārthivān |
parāṅmukhīkṛtya tathā śaravarṣair amahārathān |
atha bhārata! tān sarvān mahārathīn bāṇavarṣadvārā vimukhīkṛtya arjunaḥ saṅgrāmabhūmau kaurava-pāṇḍavayoḥ senayor madhye raktasya bahulāṃ nadīm avāhayat |
សញ្ជ័យបាននិយាយ៖ ឱ មហាក្សត្រ! គាត់ក៏បានដុតរំលាយស្តេចដទៃទៀតផងដែរ។ ដូចព្រះអាទិត្យមានរស្មីរុងរឿង គាត់ចាប់ផ្តើមធ្វើឲ្យស្តេចជាច្រើនទៀតរងទុក្ខដោយភ្លៀងព្រួញ។ បន្ទាប់មក ឱ ភារតៈ! ដោយបង្ខំឲ្យអ្នកប្រយុទ្ធមិនមែនមហារថីថយក្រោយដោយព្រួញជាបន្តបន្ទាប់ ហើយដោយរុញច្រានមហារថីទាំងឡាយដោយភ្លៀងព្រួញមិនដាច់ អរជុនបានធ្វើឲ្យនៅលើសមរភូមិរវាងទ័ពកౌរវ និងបណ្ឌវ មានទន្លេឈាមដ៏ធំមួយហូរច្រេីន។ អត្ថបទនេះរំលេចតម្លៃសីលធម៌ដ៏គួរភ័យខ្លាចនៃសង្គ្រាម៖ សមត្ថភាពសម្រេចគោលយុទ្ធសាស្ត្រ ប៉ុន្តែវាក៏បង្កើនទុក្ខវេទនាដល់មាត្រដ្ឋានធំ ដែលធ្វើឲ្យដីរវាងញាតិប្រឡាក់ឈាម។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the dual reality of kṣatriya prowess: martial excellence can be dharmically framed as duty in war, yet its immediate fruit is immense suffering. The image of a 'river of blood' functions as an ethical reminder that victory in battle carries grave human cost, especially in a conflict among relatives.
Sanjaya reports to Dhṛtarāṣṭra that Arjuna, by relentless showers of arrows, repulses both lesser warriors and great chariot-fighters, scorching many kings. Between the Kaurava and Pandava armies, the fighting becomes so intense that it is poetically described as creating a vast river of blood on the battlefield.