Shloka 21
भीष्मरथाभिमुख्यं — Arjuna’s advance with Śikhaṇḍin; Duḥśāsana’s interception
रथिनश्न रथैहीना वर्मिणस्तेजसा युता: । कुण्डलोष्णीषिण: सर्वे निष्काड्दविभूषणा:
sañjaya uvāca |
rathinaś ca rathair hīnā varmiṇas tejasā yutāḥ |
kuṇḍaloṣṇīṣiṇaḥ sarve niṣkāṇḍavibhūṣaṇāḥ ||
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ អ្នកចម្បាំងលើរថជាច្រើន ត្រូវបានដកហូតរថរបស់ខ្លួនទៅហើយ; ទោះយ៉ាងណា ពួកគេពាក់អាវក្រោះ ពន្លឺរលោងដោយតេជៈសង្គ្រាម ពាក់ក្រវិល និងពាក់ក្បាល (អុស្នីស) ទាំងអស់ តុបតែងដោយគ្រឿងមាសពាក់ក និងខ្សែពាក់ដៃ។ ទោះស្រស់ស្អាតដូចកូនទេវតា និងក្លាហានដូចឥន្ទ្រ ក៏ត្រូវបានឃើញរត់ទៅមកដោយជើង ដូចមនុស្សធម្មតា—បង្ហាញថា ក្នុងសង្គ្រាម វាសនា និងស្ថានការណ៍អាចដកហូតសេចក្តីថ្លៃថ្នូរ និងភាពស្ងប់ស្ងាត់របស់អ្នកខ្លាំងបាន។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse underscores the instability of worldly power in war: even the most splendid and heroic warriors can be reduced to vulnerability when their supports (like chariots and formations) are lost. It highlights impermanence and the humbling force of circumstance, a reminder to ground valor in steadiness rather than external status.
Sañjaya describes the battlefield scene where many renowned chariot-fighters have lost their chariots. Despite still wearing armor and rich ornaments, they are forced to move on foot and scatter, revealing a moment of disarray and reversal amid the Kurukṣetra fighting.