Shloka 1
भीष्मस्य शरवर्षः — Bhīṣma’s Arrow-Storm and Kṛṣṇa’s Impulse to Intervene
[दाक्षिणात्य अधिक पाठका ह श्लोक मिलाकर कुल ५१ ६ “लोक हैं।] #द१-3८5>> | मु । बी आस एकोनशततमो<ध्याय: नवें दिनके युद्धके लिये उभयपक्षकी सेनाओंकी व्यूह-रचना और उनके घमासान युद्धका आरम्भ तथा विनाशसूचक उत्पातोंका वर्णन संजय उवाच तत: शान्तनवो भीष्मो निर्ययाँ सह सेनया । व्यूहं चाव्यूहत महत् सर्वतोभद्रमात्मन:,संजय कहते हैं--महाराज! तदनन्तर शान्तनु-नन्दन भीष्म सेनाके साथ शिविरसे बाहर निकले। उन्होंने अपनी सेनाको सर्वतोभद्र नामक महान व्यूहके रूपमें संगठित किया
sañjaya uvāca | tataḥ śāntanavo bhīṣmo niryayau saha senayā | vyūhaṃ cāvyūhat mahāt sarvatobhadram ātmanaḥ |
សញ្ជ័យបាននិយាយថា៖ បន្ទាប់មក ភីស្មៈ ព្រះរាជបុត្រានៃ សាន្តនុ បានដង្ហែចេញពីជំរំជាមួយកងទ័ព។ ដោយការបញ្ជាដ៏ម៉ត់ចត់ លោកបានរៀបចំកម្លាំងទាំងឡាយជាវ្យូហ៍ដ៏ធំឈ្មោះ «សರ್ವតោភទ្រ»—ទម្រង់សង្គ្រាមការពារពីគ្រប់ទិស—បង្ហាញពីការត្រៀមខ្លួនយ៉ាងមានវិន័យសម្រាប់សង្គ្រាមដ៏សាហាវនៃថ្ងៃទី៩។
संजय उवाच
Educational Q&A
The verse highlights kṣatriya leadership expressed through disciplined organization and strategic foresight. Ethically, it frames war not as chaos but as a duty-bound, ordered undertaking—where command responsibility (ātmanaḥ) and protection of one’s forces (sarvatobhadra) are central.
On the ninth day of battle, Bhīṣma leaves the camp with the Kaurava forces and forms a major battle array called Sarvatobhadra, preparing for an intense clash. Sañjaya reports this to Dhṛtarāṣṭra as part of the day’s unfolding events.