Shloka 6
Adhyāya 48: Brahmopadeśa on Prāṇāyāma, Sāttvika Vṛtti, and the Sattva–Kṣetrajña Question
अनुमानाद् विजानीम: पुरुष सत्त्वसंश्रयम् । न शक््यमन्यथा गन्तुं पुरुष द्विजसत्तमा:
anumānād vijānīmaḥ puruṣa sattvasaṃśrayam | na śakyam anyathā gantuṃ puruṣa dvijasattamāḥ ||
ព្រះវាយុមានព្រះបន្ទូលថា៖ «ដោយអនុមាន (ការអនុវត្តន៍តាមហេតុផល) យើងដឹងថា បុរសបរម (ព្រះបុរស) ស្ថិតនៅដោយពឹងផ្អែកលើសត្តវៈ—គុណសុទ្ធភ្លឺថ្លា។ ឱ ព្រាហ្មណ៍ដ៏ប្រសើរបំផុត ក្នុងចំណោមទ្វិជៈទាំងឡាយ មិនមានផ្លូវផ្សេងទៀតដើម្បីទៅដល់ព្រះបុរសបរមនោះឡើយ; បើមិនយល់សេចក្តីពិតនេះ ការឈានដល់មិនអាចមានបានទេ»។
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that inferential reasoning (anumāna) can establish the presence of the Supreme Person as abiding in sattva (purity/clarity). It emphasizes that realization and attainment of the Supreme is not possible without understanding this principle—purifying and clarifying the inner being is integral to spiritual reach.
Vāyudeva addresses revered Brahmins (dvija-sattamas), presenting a doctrinal point: the Supreme Person’s relation to sattva and the necessity of correct understanding for attaining the highest goal. The speech functions as instruction within the Ashvamedhika Parva’s broader post-war spiritual and ethical discourse.