Shloka 2036
Adhyāya 42 — Mahābhūta–Indriya–Adhyātma-Vyavasthā
Brahmā’s Instruction on Elements and Faculties
अधिभूतं ततो रूपं सूर्यस्तत्राधिदेवतम् । तीसरे भूतका नाम है तेज। नेत्र उसका अध्यात्म, रूप उसका अधिभूत और सूर्य उसका अधिदैवत कहा जाता है
adhibhūtaṃ tato rūpaṃ sūryas tatrādhidaivatam |
ព្រះវាយុទេវមានព្រះបន្ទូលថា៖ «បន្ទាប់មក ចំពោះ ‘អធិភូត’ (ផ្នែកធាតុ/ខាងក្រៅ) គឺ ‘រូប’ (rūpa) ហើយចំពោះ ‘អធិदैវត’ (អាទិទេវតាអធិបតី) នៅទីនោះ គឺព្រះអាទិត្យ។ ដូច្នេះ សម្រាប់ធាតុទីបី—តេជស (ពន្លឺ/ភ្លើង)—បានបង្រៀនថា ភ្នែកជាអធ្យាត្ម (មូលដ្ឋានខាងក្នុង), រូបជាអធិភូត (វាលវត្ថុ), និងព្រះអាទិត្យជាអធិदैវត (អ្នកគ្រប់គ្រងទេវភាព)»។
वायुदेव उवाच
Educational Q&A
It maps experience across three levels: the inner basis (adhyātma: the eye), the objective field (adhibhūta: form), and the presiding divine regulator (adhidaivata: the Sun) for the element tejas, showing how perception is ethically and metaphysically ordered rather than random.
Vāyu-deva is instructing by enumerating correspondences between elements, sense-faculties, their objects, and their presiding deities—here identifying form as the object-side and the Sun as the divine presider in relation to sight and tejas.