Adhyaya 29
Kārtavīrya–Samudra Saṃvāda and the Jāmadagnya Precedent (आश्वमेधिक पर्व, अध्याय २९)
Upa-parva: Exemplum on Kārtavīrya Arjuna, Samudra, and Jāmadagnya Rāma (Bhārgava) — Didactic Itihāsa Insert
A brāhmaṇa introduces an ancient itihāsa concerning Kārtavīrya Arjuna and Samudra. The king, famed for vast power, roams the seashore and discharges volleys into the ocean; Samudra approaches with folded hands, requesting cessation because ocean-dependent beings are harmed. Arjuna demands an equal opponent in battle; Samudra directs him toward the well-known sage Jamadagni and indicates that Jamadagni’s son can render the demanded reception. The king proceeds in anger to the āśrama and behaves antagonistically toward Rāma (Jāmadagnya). Rāma’s energy flares; he cuts down the many-armed king, and then routs surrounding forces. Some kṣatriyas, after killing Jamadagni, flee to mountain strongholds; the text frames ensuing disorder as a failure to perform prescribed duties, describing social decline and groups said to have fallen from kṣatra-dharma. The narrative continues with repeated cycles of kṣatra being reconstituted by dvijas and then cut down by Jāmadagnya, culminating after twenty-one ritual acts when a bodiless divine voice and ancestral figures urge Rāma to desist; Rāma replies that he cannot tolerate his father’s killing, and the ancestors argue that it is improper for a brāhmaṇa to repeatedly kill rulers. The chapter thus functions as a jurisprudential-ethical case on restraint, retaliation, and the limits of punitive action.
Chapter Arc: विद्वान् के भीतर भी राग-द्वेष और इन्द्रिय-प्रवृत्तियाँ बनी रहती हैं—फिर भी वह कैसे धर्म-मार्ग पर टिकता है, इसी प्रश्न के साथ अध्याय एक उपदेशात्मक कथा की ओर मुड़ता है। → पूर्वकाल के बाहुसहस्रवान् राजा कार्तवीर्यार्जुन का वैभव और बल-गर्व उभरता है—समुद्र-तट पर विचरते हुए वह शर-वर्षा से समुद्र तक को ‘वश’ में करने का दर्प दिखाता है। उसके प्रताप से क्षत्रिय-समाज भयभीत होकर अपने स्वधर्म से डिगने लगता है; ब्राह्मण-आचार का लोप और प्रजा का वृषलता की ओर झुकाव संकेतित होता है। → परशुराम धनुष उठाकर रथ पर चढ़ते हैं और शर-वर्षा से पार्थिव-बल को व्यधमित करते हैं; आगे चलकर ‘एक-एक करके’ इक्कीस बार क्षत्रियों के संहार का चरम बिंदु आता है—जहाँ प्रतिशोध, न्याय और अतिरेक एक ही ज्वाला में मिलते हैं। → इक्कीस यज्ञों/मेधों के अंत पर दिव्य वागशरीरिणी मधुर वाणी से परशुराम को संबोधित करती है—मानो हिंसा-चक्र के बाद आत्मसंयम और उच्चतर दृष्टि की ओर संकेत। ऋषि/पितृ-स्वर उन्हें रोकते हैं: ‘ब्राह्मण होकर नृपों का वध युक्त नहीं’; परशुराम पिता-वध का असह्य शोक/क्रोध प्रकट कर कहते हैं कि वे रोके नहीं जा सकते। अध्याय का निष्कर्ष इस तनाव को खुला छोड़ते हुए नैतिक विवेक की कसौटी पर कथा को टिकाता है। → पितृ/ऋषि-उपदेश और परशुराम के प्रतिज्ञा-क्रोध के बीच—क्या प्रतिशोध धर्म है या धर्म का अतिक्रमण—यह प्रश्न अगले प्रसंगों में गूंजता रहता है।
Shlokas
Verse 1
अपन बछ। है २ >> - यह अध्याय क्षेपक हो तो कोई आश्चर्य नहीं; क्योंकि इसमें यह बात कही गयी है कि बुद्धि और इन्द्रियोंमें राग-द्वेषके रहते हुए भी विद्वान् कर्मोंमें लिप्त नहीं होता और यज्ञमें पशु-हिंसाका दोष नहीं लगता। किंतु यह कथन युक्तिविरुद्ध है। एकोनत्रिशो<ड ध्याय: परशुरामजीके द्वारा क्षत्रिय-कुलका संहार ब्राह्मण उवाच अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । कार्तवीर्यस्य संवाद समुद्रस्य च भाविनि,ब्राह्मणने कहा--भामिनि! इस विषयमें भी कार्तवीर्य और समुद्रके संवादरूप एक प्राचीन इतिहासका उदाहरण दिया जाता है
ព្រះព្រាហ្មណ៍បាននិយាយថា៖ «ឱ ស្ត្រីស្រស់ស្អាត! ក្នុងរឿងនេះផងដែរ គេយកប្រវត្តិនិទានបុរាណមួយមកធ្វើជាឧទាហរណ៍—ជាសន្ទនារវាង ការតវីរយៈ (Kārtavīrya) និងសមុទ្រ»។
Verse 2
कार्तवीर्यार्जुनो नाम राजा बाहुसहस्रवान् । येन सागरपर्यन्ता धनुषा निर्जिता मही,पूर्वकालमें कार्तवीर्य अर्जुनके नामसे प्रसिद्ध एक राजा था, जिसकी एक हजार भुजाएँ थीं। उसने केवल धनुष-बाणकी सहायतासे समुद्रपर्यन्त पृथ्वीको अपने अधिकारमें कर लिया था
កាលពីបុរាណ មានព្រះមហាក្សត្រមួយព្រះនាម កាតវីរ្យ អរជុន (Kārtavīrya Arjuna) មានព្រះបាហុមួយពាន់។ ដោយអំណាចធ្នូ និងព្រួញតែប៉ុណ្ណោះ ព្រះអង្គបានយកផែនដីទាំងមូលរហូតដល់ច្រាំងសមុទ្រ មកស្ថិតក្រោមអធិបតេយ្យរបស់ព្រះអង្គ។
Verse 3
स कदाचित् समुद्रान्ते विचरन् बलदर्पित: । अवाकिरन् शरशतै: समुद्रमिति न: श्रुतम्,सुना जाता है, एक दिन राजा कार्तवीर्य समुद्रके किनारे विचर रहा था। वहाँ उसने अपने बलके घमण्डमें आकर सैकड़ों बाणोंकी वर्षसे समुद्रको आच्छादित कर दिया
យើងបានឮថា ម្តងមួយ ព្រះអង្គបានដើរលេងតាមឆ្នេរសមុទ្រ ដោយមោទនភាពលើកម្លាំងរបស់ព្រះអង្គ។ នៅទីនោះ ព្រះអង្គបានបាញ់ព្រួញរាប់រយ ដូចភ្លៀងធ្លាក់ បាំងគ្របសមុទ្រទាំងមូល។
Verse 4
त॑ समुद्रो नमस्कृत्य कृताञज्जलिरुवाच ह । मा मुज्च वीर नाराचान् ब्रूहि कि करवाणि ते,तब समुद्रने प्रकट होकर उसके आगे मस्तक झुकाया और हाथ जोड़कर कहा --वीरवर! राजसिंह! मुझपर बाणोंकी वर्षा न करो। बोलो, तुम्हारी किस आज्ञाका पालन करूँ? शक्तिशाली नरेश्वर! तुम्हारे छोड़े हुए इन महान् बाणोंसे मेरे अन्दर रहनेवाले प्राणियोंकी हत्या हो रही है। उन्हें अभय दान करो”
ពេលនោះ សមុទ្របានលេចចេញមក គោរពសំពះ ដោយបត់ក្បាល និងប្រណម្យដៃ ហើយនិយាយថា៖ «កុំបាញ់ព្រួញដែកមុតទៀតឡើយ ឱ វីរបុរស។ ចូរប្រាប់មក—ខ្ញុំត្រូវធ្វើអ្វីសម្រាប់អ្នក? ព្រួញដ៏ធំៗដែលអ្នកបានបាញ់ កំពុងសម្លាប់សត្វមានជីវិតដែលរស់នៅក្នុងខ្ញុំ។ សូមប្រទានអភ័យដល់ពួកវា»។
Verse 5
मदाश्रयाणि भूतानि त्वद्विसष्टेर्महेषुभि: । वध्यन्ते राजशार्दूल तेभ्यो देहाभयं विभो,तब समुद्रने प्रकट होकर उसके आगे मस्तक झुकाया और हाथ जोड़कर कहा --वीरवर! राजसिंह! मुझपर बाणोंकी वर्षा न करो। बोलो, तुम्हारी किस आज्ञाका पालन करूँ? शक्तिशाली नरेश्वर! तुम्हारे छोड़े हुए इन महान् बाणोंसे मेरे अन्दर रहनेवाले प्राणियोंकी हत्या हो रही है। उन्हें अभय दान करो”
«ឱ រាជសីហ៍! ព្រះអម្ចាស់ដ៏មានអំណាច! ដោយព្រួញដ៏ធំៗដែលអ្នកបានបាញ់ចេញ សត្វមានជីវិតដែលបានជ្រកកោននៅក្នុងរាងកាយរបស់ខ្ញុំ កំពុងត្រូវសម្លាប់។ សូមប្រទានអភ័យពីគ្រោះថ្នាក់ដល់រាងកាយដល់ពួកវា»។
Verse 6
अजुन उवाच मत्समो यदि संग्रामे शरासनधर: क्वचित् । विद्यते तं समाचक्ष्व य: समासीत मां मृथे,कार्तवीर्य अर्जुन बोला--समुद्र! यदि कहीं मेरे समान धनुर्धर वीर मौजूद हो, जो युद्धमें मेरा मुकाबला कर सके तो उसका पता बता दो। फिर मैं तुम्हें छोड़कर चला जाऊँगा
អរជុនបាននិយាយថា៖ «ឱ សមុទ្រ! ប្រសិនបើនៅទីណាមានវីរបុរសអ្នកកាន់ធ្នូស្មើខ្ញុំក្នុងសង្គ្រាម អ្នកដែលអាចប្រឈមមុខខ្ញុំនៅលើសមរភូមិបាន ព្រះអង្គចូរប្រាប់ឲ្យខ្ញុំដឹង។ បើមិនដូច្នោះទេ ខ្ញុំនឹងទុកអ្នក ហើយចាកចេញទៅ»។
Verse 7
समुद्र उवाच महर्षिर्जमदग्निस्ते यदि राजन् परिश्रुत: । तस्य पुत्रस्तवातिथ्यं यथावत् कर्तुमहति,समुद्रने कहा--राजन्! यदि तुमने महर्षि जमदग्निका नाम सुना हो तो उन्हींके आश्रमपर चले जाओ। उनके पुत्र परशुरामजी तुम्हारा अच्छी तरह सत्कार कर सकते हैं
សមុទ្របាននិយាយថា៖ «ឱ ព្រះរាជា! ប្រសិនបើព្រះអង្គបានឮនាមមហាឥសី ជមទគ្និ (Jamadagni) ហើយ នោះសូមទៅកាន់អាស្រមរបស់ទ្រង់។ ព្រះបុត្រារបស់ទ្រង់ បារាសុរាម (Paraśurāma) មានសមត្ថភាព និងសក្ដិសមក្នុងការទទួលភ្ញៀវព្រះអង្គដោយគោរពតាមពិធីប្រពៃណី»។
Verse 8
ततः स राजा प्रययौ क्रोधेन महता वृतः । स तमाश्रममागम्य राममेवान्वपद्यत
បន្ទាប់មក ព្រះរាជានោះបានចេញដំណើរ ដោយកំហឹងដ៏ខ្លាំងគ្របដណ្ដប់។ ពេលទៅដល់អាស្រមនោះហើយ ទ្រង់បានចូលទៅរក រាម (Rāma) តែម្នាក់ឯង ដើម្បីស្វែងរកទ្រង់ដោយផ្ទាល់។
Verse 9
स रामप्रतिकूलानि चकार सह बन्धुभि: । आयासं जनयामास रामस्य च महात्मन:
ទ្រង់បានប្រព្រឹត្តអំពើដែលប្រឆាំងនឹង រាម (Rāma) ជាមួយសាច់ញាតិរបស់ទ្រង់ ហើយបានបង្កឲ្យមហាត្មា រាម ទទួលទុក្ខលំបាក និងការលំបាកយ៉ាងខ្លាំង។
Verse 10
ततस्तेज: प्रजज्वाल रामस्यामिततेजस: । प्रदहन् रिपुसैन्यानि तदा कमललोचने
បន្ទាប់មក ពន្លឺអំណាចដ៏ឆេះឆួលរបស់ រាម អ្នកមានតេជៈមិនអាចវាស់បាន បានផ្ទុះឡើង ហើយបានដុតបំផ្លាញកងទ័ពសត្រូវ។ នៅពេលនោះ ឱ អ្នកមានភ្នែកដូចផ្កាឈូក ពន្លឺរបស់ទ្រង់បានបង្ហាញខ្លួនជាកម្លាំងដែលលើសលប់លើអធម៌។
Verse 11
ततः परशुमादाय स तं बाहुसहस्रिणम् । चिच्छेद सहसा रामो बहुशाखमिव द्रुमम्
បន្ទាប់មក រាម បានយកពូថៅរបស់ទ្រង់ឡើង ហើយបានកាត់បំបែកសត្រូវមានដៃពាន់នោះដោយរហ័ស ដូចជាមនុស្សកាប់ដើមឈើមានសាខាច្រើនឲ្យដួល។
Verse 12
(ब्राह्मणने कहा--) कमलके समान नेत्रोंवाली देवि! तदनन्तर राजा कार्तवीर्य बड़े क्रोधमें भरकर महर्षि जमदग्निके आश्रमपर परशुरामजीके पास जा पहुँचा और अपने भाई-बन्धुओंके साथ उनके प्रतिकूल बर्ताव करने लगा। उसने अपने अपराधोंसे महात्मा परशुरामजीको उद्दिग्न कर दिया। फिर तो शत्रु-सेनाको भस्म करनेवाला अमित तेजस्वी परशुरामजीका तेज प्रज्वलित हो उठा। उन्होंने अपना फरसा उठाया और हजार भुजाओंवाले उस राजाको अनेक शाखाओंसे युक्त वृक्षकी भाँति सहसा काट डाला ।| ८-- ११ || तं॑ हतं पतितं दृष्टवा समेता: सर्वबान्धवा: । असीनादाय शक्तीश्च भार्गव पर्यधावयन्,उसे मरकर जमीनपर पड़ा देख उसके सभी बन्धु-बान्धव एकत्र हो गये तथा हाथोंमें तलवार और शक्तियाँ लेकर परशुरामजीपर चारों ओरसे टूट पड़े
ព្រាហ្មណ៍បាននិយាយថា៖ «ឱ ទេវីមានភ្នែកដូចផ្កាឈូក! បន្ទាប់មក ព្រះរាជា ការតវីរ្យ កើតកំហឹងយ៉ាងខ្លាំង បានទៅដល់អាស្រាមរបស់មហាឥសី ជមដគ្និ ជិតព្រះបារាសុរាម ហើយជាមួយបងប្អូនញាតិមិត្តរបស់ខ្លួន បានប្រព្រឹត្តអំពើប្រឆាំង និងមិនគួរគប្បី។ ដោយអំពើខុសទាំងនោះ គាត់បានធ្វើឲ្យព្រះបារាសុរាមដ៏មហាត្មា ត្រូវរំខាន។ ទើបតែពន្លឺតេជៈដ៏មហិមា របស់ព្រះបារាសុរាម—អ្នកអាចដុតបំផ្លាញកងទ័ពសត្រូវ—បានភ្លឺឡើងដូចភ្លើង។ ព្រះអង្គលើកពូថៅ ហើយកាត់ព្រះរាជាដែលមានពាន់ដៃនោះភ្លាមៗ ដូចកាត់ដើមឈើមានសាខាច្រើន។ ពេលឃើញគាត់ត្រូវសម្លាប់ និងដួលលើដី ញាតិទាំងអស់បានប្រមូលផ្តុំគ្នា កាន់ដាវ និងលំពែង ហើយវាយប្រហារលើភារគវៈ (បារាសុរាម) ពីគ្រប់ទិស។
Verse 13
रामो5पि धनुरादाय रथमारुहा[ सत्वर: । विसृजन् शरवर्षाणि व्यधमत् पार्थिवं बलम्,इधर परशुरामजी भी धनुष लेकर तुरंत रथपर सवार हो गये और बाणोंकी वर्षा करते हुए राजाकी सेनाका संहार करने लगे
បារាសុរាមផងដែរ បានយកធ្នូឡើង ហើយឡើងជិះរថយ៉ាងរហ័ស។ ព្រះអង្គបាញ់ព្រួញជាភ្លៀង ហើយចាប់ផ្តើមបំផ្លាញកងទ័ពរបស់ព្រះរាជា។
Verse 14
ततस्तु क्षत्रिया: केचिज्जामदग्न्य भयार्दिता: । विविशुर्गिरिदुर्गाणि मृगा: सिंहार्दिता इव,उस समय बहुत-से क्षत्रिय परशुरामजीके भयसे पीड़ित हो सिंहके सताये हुए मृगोंकी भाँति पर्वतोंकी गुफाओंमें घुस गये
បន្ទាប់មក ក្សត្រយោធាច្រើននាក់ ដែលរងទុក្ខដោយភ័យខ្លាចចំពោះ ជាមដគ្ន្យ (បារាសុរាម) បានរត់ចូលទៅកាន់ទីរឹងមាំលើភ្នំ និងរូងភ្នំ ដូចសត្វក្តាន់ដែលត្រូវសត្វសិង្ហាបង្ខំឲ្យភ័យរត់។
Verse 15
तेषां स्वविहितं कर्म तद्धयान्नानुतिष्ठताम् । प्रजा वृषलतां प्राप्ता ब्राह्मणानामदर्शनात्,उन्होंने उनके डरसे अपने क्षत्रियोचित कर्मोंका भी त्याग कर दिया। बहुत दिनोंतक ब्राह्मणोंका दर्शन न कर सकनेके कारण वे धीरे-धीरे अपने कर्म भूलकर शूद्र हो गये
ដោយសារភ័យខ្លាច ពួកគេមិនបានអនុវត្តកិច្ចការដែលកំណត់សម្រាប់ខ្លួនតាមស្ថានៈទេ។ ព្រោះយូរថ្ងៃមិនបានឃើញ និងមិនបានទទួលការណែនាំពីព្រាហ្មណ៍ ប្រជាជនបានបំភ្លេចវិន័យ និងអាកប្បកិរិយាដែលគួរគប្បី ហើយធ្លាក់ចូលស្ថានភាព “វ្រឹសល”។
Verse 16
एवं ते द्रविडा55भीरा: पुण्ड्राश्न शबरै: सह । वृषलत्वं परिगता व्युत्थानात् क्षत्रधर्मिण:,इस प्रकार द्रविड, आभीर, पुण्ड्र और शबरोंके सहवासमें रहकर वे क्षत्रिय होते हुए भी धर्म-त्यागके कारण शूद्रकी अवस्थामें पहुँच गये
ដូច្នេះ ក្សត្រទាំងនោះ—រស់នៅរួមសហវាសជាមួយ ដ្រាវិឌ, អាភីរ, ពុណ្ឌ្រ និង សបរ—ទោះជាក្សត្រក៏ដោយ ព្រោះបោះបង់ការខិតខំ និងវិន័យនៃក្សត្រធម៌ បានធ្លាក់ចូលស្ថានភាព “វ្រឹសល”។
Verse 17
ततश्न हतवीरासु क्षत्रियासु पुन: पुनः । द्विजैरुत्पादितं क्षत्रं जामदग्न्यो न्यकृन्तत,तत्पश्चात् क्षत्रियवीरोंके मारे जानेपर ब्राह्मणोंने उनकी स्त्रियोंसे नियोगकी विधिके अनुसार पुत्र उत्पन्न किये, किंतु उन्हें भी बड़े होनेपर परशुरामजीने फरसेसे काट डाला
បន្ទាប់មក ពេលដែលវង្សក្សត្រិយៈត្រូវបានទុកឲ្យខ្វះវីរបុរសម្តងហើយម្តងទៀត ព្រះព្រាហ្មណ៍បានបង្កើតកូនចៅក្សត្រិយៈឡើងវិញ; តែបុត្ររបស់ជាមដគ្នី (បារាសុរាម) ក៏កាប់សម្លាប់ពួកគេម្តងទៀតដែរ។
Verse 18
एकविंशतिमेधान्ते रामं वागशरीरिणी । दिव्या प्रोवाच मधुरा सर्वलोकपरिश्रुता,इस प्रकार एक-एक करके जब इक्कीस बार क्षत्रियोंका संहार हो गया, तब परशुरामजीको दिव्य आकाशवाणीने मधुर स्वरमें सब लोगोंके सुनते हुए यह कहा --
ដូច្នេះ ពេលការបូជាលើកទីម្ភៃមួយបានបញ្ចប់ ហើយការបំផ្លាញក្សត្រិយៈបានដល់ទីបញ្ចប់ នោះសំឡេងទេវតាដែលគ្មានរូបកាយ បាននិយាយទៅកាន់រាម (បារាសុរាម) ដោយសូរស្រទន់ ដែលល្បីលាន់ទៅដល់លោកទាំងអស់។
Verse 19
राम राम निवर्तस्व कं गुणं तात पश्यसि । क्षत्रबन्धूनिमान् प्राणैर्विप्रयोज्य पुन: पुन:,“बेटा! परशुराम! इस हत्याके कामसे निवृत्त हो जाओ। परशुराम! भला बारंबार इन बेचारे क्षत्रियोंके प्राण लेनेमें तुम्हें कौन-सा लाभ दिखायी देता है?”
សមុទ្របាននិយាយថា៖ «រាមា! រាមា! ចូរឈប់វិញ។ កូនអើយ តើអ្នកឃើញគុណប្រយោជន៍អ្វីក្នុងរឿងនេះ? ការដកយកជីវិតក្សត្រិយៈក្រីក្រទាំងនេះម្តងហើយម្តងទៀត នឹងមានផលល្អអ្វី? ចូរត្រឡប់ចេញពីការងារសម្លាប់នេះ»។
Verse 20
तथैव त॑ महात्मानमृचीकप्रमुखास्तदा । पितामहा महाभाग निवर्तस्वेत्यथाब्रुवन्,उस समय महात्मा परशुरामजीको उनके पितामह ऋचीक आदिने भी इसी प्रकार समझाते हुए कहा--“महाभाग! यह काम छोड़ दो, क्षत्रियोंको न मारो”
នៅពេលនោះ បុព្វបុរសដ៏គួរគោរព ដឹកនាំដោយឫចីកា ក៏បានទូន្មានដល់មហាត្មានោះដូចគ្នា ដោយនិយាយថា៖ «ឧត្តមបុរសអើយ ចូរឈប់វិញ។ ចូរលះបង់ផ្លូវនេះ កុំសម្លាប់ក្សត្រិយៈឡើយ»។
Verse 21
पितुर्वधममृष्यंस्तु राम: प्रोवाच तानूषीन् । नाहनतीह भवन्तो मां निवारयितुमित्युत,पिताके वधको सहन न करते हुए परशुरामजीने उन ऋषियोंसे इस प्रकार कहा --'आपलोगोंको मुझे इस कामसे निवारण नहीं करना चाहिये”
តែរាមា ដោយមិនអាចអត់ធ្មត់ចំពោះការសម្លាប់ឪពុករបស់ខ្លួន បាននិយាយទៅកាន់ឥសីទាំងនោះថា៖ «អ្នកទាំងឡាយមិនគួរមករារាំងខ្ញុំពីការងារនេះទេ; ខ្ញុំនឹងមិនឈប់ឡើយ»។
Verse 22
पितर ऊचु. नाहसे क्षत्रबन्धूंस्त्वं निहन्तुं जयतां वर । नेह युक्त त्वया हन्तुं ब्राह्मणेन सता नृूपान्,पितर बोले--विजय पानेवालोंमें श्रेष्ठ परशुराम! बेचारे क्षत्रियोंको मारना तुम्हारे योग्य नहीं है; क्योंकि तुम ब्राह्मण हो, अतः तुम्हारे हाथसे राजाओंका वध होना उचित नहीं है
បិត្ឫទាំងឡាយបាននិយាយថា៖ «ឱ អ្នកល្អបំផុតក្នុងចំណោមអ្នកឈ្នះទាំងឡាយ! អ្នកមិនគួរសម្លាប់ក្សត្រិយទាំងនេះទេ។ នៅទីនេះ មិនសមរម្យឡើយដែលអ្នក—ជាព្រាហ្មណ៍មានសីលធម៌—ទៅសម្លាប់ព្រះមហាក្សត្រ។ ការធ្វើដូច្នោះមិនស្របនឹងស្ថានភាព និងធម៌របស់អ្នកទេ»។
Verse 28
इस प्रकार श्रीमह्याभारत आश्वमेधिकपर्वके अन्तर्गत अनुगीतापर्वमें ब्राह्मणगीताविषयक अद्वाईसवाँ अध्याय पूरा हुआ
ដូច្នេះ ក្នុងមហាភារតដ៏គួរគោរព នៅក្នុងអશ્વមេធិកបវ៌ ក្នុងផ្នែកអនុគីតា ជំពូកទី២២ ដែលពាក់ព័ន្ធនឹង «បទចម្រៀងរបស់ព្រាហ្មណ៍» បានបញ្ចប់។ កថាបញ្ចប់នេះបង្ហាញពីការបញ្ចប់មេរៀនមួយ និងជាចំណុចឈប់សម្រាប់ពិចារណាលើសេចក្តីបង្រៀនផ្លូវធម៌ និងវិញ្ញាណដែលទើបបានបញ្ជាក់។
Verse 29
इति श्रीमहाभारते आश्वमेधिके पर्वणि अनुगीतापर्वणि ब्राह्मणगीतासु एकोनत्रिंशो5ध्याय:
ដូច្នេះ ក្នុង «មហាភារត» ដ៏បរិសុទ្ធ នៅក្នុងអશ્વមេធិកបវ៌ ក្នុងអនុគីតា-ឧបបវ៌ ក្នុងផ្នែក «ប្រាហ្មណគីតា» ជំពូកទី២៩ បានបញ្ចប់។ នេះជាកថាបញ្ចប់ (colophon) សម្គាល់ការបិទជំពូក មិនមែនជាបទបង្រៀនដែលបាននិយាយដោយតួអង្គឡើយ។
Frequently Asked Questions
How far punitive retaliation may extend after a grave injury: the narrative juxtaposes a claim of intolerable wrong (paternal killing) against injunctions that repeated killing of rulers by a brāhmaṇa is normatively improper and socially destabilizing.
That displays of power harming dependents invite moral and political consequences; legitimate authority is shown as requiring restraint, responsiveness to petitions for protection, and termination of escalating cycles of retribution.
Rather than a formal phalaśruti, the chapter embeds meta-normative commentary through the bodiless divine voice and the Pitṛs, functioning as an internal interpretive frame that explicitly urges cessation and evaluates the propriety of continued violence.