Shloka 17
सप्तहोतृ-विधानम् एवं इन्द्रिय–मनःसंवादः
The Seven Hotṛs and the Debate of Senses and Mind
काष्ठानीवार्द्रशुष्काणि यतमानैरपीन्द्रियै: । गुणार्थान् नाधिगच्छन्ति मामृते सर्वजन्तव:
kāṣṭhānīva ārdraśuṣkāṇi yatamānair api indriyaiḥ | guṇārthān nādhigacchanti mām ṛte sarvajantavaḥ ||
ចិត្តបាននិយាយថា៖ «ដូចឈើទាំងឡាយ—ទោះសើមឬស្ងួត—មិនអាច ‘ទទួលអារម្មណ៍’ អ្វីដោយខ្លួនឯងបានទេ ដូច្នេះដែរ សត្វលោកទាំងអស់ ទោះអង្គសញ្ញាខិតខំប្រឹងប្រែងយ៉ាងណា ក៏មិនអាចយល់ដឹងវត្ថុអារម្មណ៍ និងគុណលក្ខណៈរបស់វា ដោយគ្មានខ្ញុំឡើយ។ ចិត្តធ្វើឲ្យការប៉ះពាល់តាមអារម្មណ៍មានន័យ; គ្មានវា ការខិតខំ និងអង្គសញ្ញាក៏នៅតែអសកម្ម»។
मन उवाच
Educational Q&A
Sense-organs alone do not produce experience; the mind is the indispensable mediator that apprehends sense-objects and their qualities. Without the mind’s participation, sensory effort is as inert as wet or dry wood.
The speaker ‘Mind’ is explaining its role within embodied life: even if the senses are active and striving, perception and enjoyment/knowledge of objects cannot occur without the mind, emphasizing inner causality over mere external faculties.